|
|
BİLİNÇ DIŞI
Özlem ALPER
(Sosyal Hizmet Uzman)
Yazarımızın
yayınları hakkında görüşlerinizi ve yorumlarınızı
ozlem.alper1@mynet.com
ulaştırabilirsiniz.
Freud’un geliştirdiği psikanalitik kuramın
temelini ruhsal süreçlerin bilinçdışı işleyebildiği görüşü oluşturmuştur.
Ruhsal olayları açıklamada fiziksel mekanizmaları kullanmak yetersiz
kalmaktadır. Ayrıca ruhsal olayları sadece bilinçliliğe ilişkin verilerle
açıklamaya çalışıldığımızda birçok eksiklik ortaya çıkmaktadır. Gerek
sağlıklı gerekse hasta bireylerde ruhsal olayları anlayabilmek için,bilinç
düzeyinde kanıtını bulamadığımız başka bazı süreçlerin varlığını kabul etmek
zorunludur. Bunlar sadece sağlıklı bireylerdeki dil sürçmeleri,rüyalar ya da
hastaların semptomları değildir. Aklımıza gelip de nereden,nasıl geldiğini
bilemediğimiz düşünceler de bilinçdışı süreçlerle açıklanabilir.bütün ruhsal
eylemlerin bilinçte yer alıp bilincin içinde açıklanabilecekleri görüşünde
ısrar edersek,birçok eylem bağlantısız ve anlaşılmaz kalacaktır. Oysa
bilinçdışı süreçlerin varlığını kabul edersek,bunların bilinçli süreçler
üzerindeki etkilerini anlamak mümkün olabilir.
Freud,bilinçdışı olayları incelemeye başladıktan kısa bir süre sonra
bunların ikiye ayrılabileceğini fark etmişti. Birincilerin kapsamına biraz
çaba ve dikkat sarfıyla bilince getirilebilen düşünce,anı ve benzerleri
giriyordu. Bilinçlenmeye hazır bu türden unsurlara Freud bilinç öncesi adını
verdi. Ancak bilinçdışı olayların en ilgi çekici olanları büyük bir çaba
sarfıyla bilinçli kılınabilen unsurlardır. Bunlar bilinç tarafından çok ilgi
çekici bir kuvvetle reddedilen,itilen ve bu yüzden bilinçli olabilmeleri
için önceden bu kuvvetlerin yenilmesin gereken unsurlardır. Freud bu ikinci
türden olaylara bilinçdışı terimini kullanmıştır.
Bilinçdışı zihinsel çalışmayı doğrudan doğruya gözleyecek bir yolumuz
yoktur. Biz bunların ancak kişinin bize anlattığı düşünce ve duygularındaki
yansımalarını ya da gözlemlediğimiz davranışındaki etkilerinin görünümlerini
gözleyebiliriz. Bu gibi etkilerin görünümleri bilinçdışı işleyişin
ürünleridir ve biz bunlardan yola çıkarak bir bilinçdışı işleyişin anlamını
sezebiliriz.
Bilinçdışı ruhsal süreçlerin varlığını gösteren önemli bir kanıt da hipnoz
sonrası telkindir. Hipnozda eylemle ilgili düşünceler,emri verenin etkisi,hipnotik
durumla ilgili anıların tümü bilinçdışındadır. Eylem gerçekleştirilirken ona
ait düşünce bilinçdışıdır. Yani,ruhsal bir olay hem bilinçli hem de aktif
olabilmektedir. Histerik hastanın zihni de aktif ancak, bilinçdışı
düşüncelerle doludur. Histerik hastalarda tüm semptomlar kaynağını
bilinçdışı düşüncelerden alır. Adeta onlar tarafından yönetilir. Örneğin
kusma davranışının ardında hamile olduğu düşüncesi olabilir. Ancak hastanın
bu düşünce hakkında bir bilgisi yoktur. Semptom,derinde örtülü kalmış bir
düşüncenin yerine geçmek üzere ortaya çıkmıştır. Normalde,düşünce süreçleri
kişinin bunları bilinçli olarak fark etmesine dek ilerlerken,burada bu
engellenmiş ve bilinçdışı kalmaya zorlanan süreçler yerine semptom ortaya
çıkmıştır. Freud psikanalitik tedavinin,bu süreci tersine döndürerek
bilinçdışı olanı bilinçli hale getirme yoluyla semptomu ortadan kaldırmaya
çalışan bir yöntem olduğunu ifade etmektedir.
Bilinçdışı işleyişin bilinçli davranışa etkileri arasında dil
sürçmeleri,okuma ve yazma yanlışları,kazalar,yanlış anımsama ve unutmalar da
yer alır.
İd,ego veya süperegonun bilinçdışı bölümlerinden gelen içerikler normal
denilen ruhsal olayları da biçimlendirebilirler. Egonun etkin olan
bilinçdışı güçler üzerindeki bütünleyici işlevi ne kadar başarılı
olursa,ruhsal durum ve davranış da o kadar normale yakın olur.
Normal ruhsal olayların içinde,bilinçdışı süreçlerin en açık görülerek
incelenebileceği ürünler rüyalardır. Freud psikanalitik teknik aracılığıyla
her rüyanın ardında etkin bilinçdışı düşünce isteklerin bulunduğunu
göstermiştir. Rüyaların incelenmesi,yalnızca genel bilinçdışı süreçleri ve
içeriği değil,semptomu oluşturan bastırılmış ve bilince çıkması yasaklanmış
id bölümünü de anlamamıza yardımcı olduğu için önemlidir.
http://www.psikiyatrivehayat.com
|
