Engelli Refahı

İNSAN HAKLARI ENGELLİ BİREYİN DE İNSAN HAKKIDIR‏

 Hasan KAYA
haskaya58@yahoo.com
Yazar/İnsan Hakları Uzmanı

Ana Sayfa
 
Aile Sorunları
Çocuk Refahı
Engelli
Gençlik
Sosyal Sorunlar
Tıbbi Sosyal Hizmet
Yaşlılık

Mesleki Bilgiler

SHU Araştırmaları
SHU İsim Listesi
SHU Yayınları
İnsan Hakları
Sosyal Siyaset
Sosyoloji
Söyleşiler
Psikoloji
 

 

   

  Geçen yıl Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM), 2012 Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı (ÖSYS)'nin, '2012 Yükseköğretim ve Programları Kılavuzu' 2.1.2 Özürlü Adayların Tercihlerini Yaparken Göz Önünde Tutacağı Hususlar' başlığı altında sıraladığı maddelerde engellilerle ilgili çarpıcı görüşlere yer vermiş ve bunu "ÖSYM- Özürlülere Sorun Yaratma Merkezi" başlıklı bir yazı ile Radikal internet sitesinden yayınlanan "Söz Sende" sayfasından paylaşmıştım. ÖSYM açık ismiyle Özürlülere Sorun Yaratma Merkezi, YDS sınavına giren görme engelli Sevda Yılmaz'a yapmış olduğu uygulama ile teoriden pratiğe bir adım daha atmış bulunmaktadır. Eğitim hakkı ve engelliler Birleşmiş Milletler Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi Madde 26. belirtildiği gibi, 'Herkes eğitim hakkına sahiptir' diyerek, engelli bireylerin de bu hak kapsamında olduğuna, BM Engelli Hakları Sözleşmesi'nin bir çok maddesinde engellilerin eğitim hakkının kullanılması ve korunması için çeşitli maddeler bulunmaktadır. Daha önce Söz Sende sayfasında 10-08-2012 tarihinde yayımlanan "ÖSYM- Özürlülere Sorun Yaratma "http://www.radikal.com.tr/radikal.aspx?atype=radikaldetayv3&articleid=1096820&categoryid=149"

 başlıklıkli yazımda bunlara değinmiştim.
Sevda Yılmaz Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji ve Rehberlik Bölümünden Mezun olmuş, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İnsan Hakları Hukuku Bölümünde Yüksek Lisans yapan bir arkadaşımız. Sevda Yılmazın eşi Engin Yılmaz da Boğaziçi Üniversitesi Psikoloji Bölümü Mezunu ve aynı Üniversitede Doktorasını yapmakta ve aynı zamanda da Boğaziçi Üniversitesi Görme Engelliler Teknoloji ve Eğitim Laboratuvarı (GETEM) Direktörü görevini sürdürmektedir. Ayrıca Engin Yılmaz'ın bunlardan başka bir görevi daha bulunmaktadır. Yükseköğrenim gören özürlü öğrencilerin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri almak ve bu yönde düzenlemeler yapmak üzere, 5378 sayılı Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun gereğince, YÖK Yüksek Öğretimkurulu tarafından kurulan "Özürlü Öğrenciler Komisyonun"da engelli öğrenciler adına temsilcilik görevini sürdürmektedir. Yılmaz ailesi kendi bedensel engellerin dışında önlerine çıkarılan her türlü engeli de aşarak hak ettikleri yerlere kendi bilgi, beceri ve yetenekleriyle gelmişlerdir. Engelliler adına yasa yapmak, sempozyum, panel, çalıştay düzenlemek ne yazık ki engelli bireylerin pratikte yaşadıkları sorunları çözmemektedir.

Engellilerin Topluma Değil, Toplumun Engellilere Entegrasyonu

Son yıllarda engelliler ile ilgili mevzuat açısından yapılan düzenlemeler, BM Engelli Hakları Sözleşmesini imzalayan ilk ülke olmak bunlar önemli ve alkışlanacak durumdur. Başbakan Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın "engelliler bal gibide her şeyi yapar" anlayışını savunmasına ve AK Parti iktidarının engelliler konusunda eksikliklerine rağmen bir çok uluslar arası ve ulusal mevzuata imza atması, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Sayın Fatma Şahin'in engellilerin sorunlarının çözümü için çaba göstermesine rağmen ne yazıkki bürokratik oligarşi, engellilere yönelik "paternalist" bakışını hala devam ettirmektedir. Pratikte yaşananlara bakıldığında şimdiye kadar yapılan projeler ve rehabilite çalışmaları engelli bireylerin topluma entegre edilmesi üzerine kurgulanmıştır. Bu anlayış bile aslında yaşanan sıkıntıların sorumlusu olarak engellileri gören anlayışın pratikselleşmiş halidir. Engellilerin eğitilerek toplumla nasıl kaynaşacağı ve nasıl birlikte yaşayacağı üzerine sayısız projeler yapılmıştır. Ve halada yapılmaya devam etmektedir. Oysa ki engelliler neyi yapacaklarını ya da neyi yapamayacaklarını çok iyi bilmektedir. Burda eğitilmesi gereken engelli olmayan bireylerdir, çünkü engelli bireyler ile nasıl yaşayacaklarını bilmeyenler, her şeyi bildiğini idaa eden egemen sağlam beyaz anlayıştır. Bunda engelli STK'larının da büyük payı ve sorumluluğu vardır. STK'lar engelliler ile ilgili yaptıkları panel, sempozyum, çalıştay gibi aktivitelere nedense engelli olmayanları anlatıcı olarak çağırmakta, engellileri sadece dinleyici olarak ya da konu mankeni olarak sürece dahil etmektedir. En büyük engelli STK'larında biri dahi, engellilere yönelik ayrımcılığı izlemek için oluşturduğu "ayrımcılık komisyonu"nun üyelerinin tamamına yakınını engelli olmayan bireylerden oluşturmuştur. Engellinin insan haklarının güçlendirilmesi ve savunulması için bu anlayışla da mücadele etmek gerekmektedir. VE "Rehabilite" çalışmaları, bu tür anlayışları da kapsayacak şekilde, tersine çevrilmeli engelli olamayanlar engelliler ile birlikte nasıl yaşamalı üzerine muhakkak eğitimden geçirilerek bu konuda rehabilite edilmelidirler.

BM Engelli Hakları sözleşmesi Madde 2 Tanımlar başlığı altında "İletişim", erişilebilir bilgi ve iletişim teknolojisi dahil dilleri, metin gösterimini, Braille alfabesi kullanarak ve dokunarak iletişim"den bahsederek, "Makul uyumlaştırma", engellilerin tüm insan haklarını ve temel özgürlüklerini diğerleriyle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere somut durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve uyarlamaları ifade eder" demektedir. ÖSYM sınava giren görme engelli bireye "Braille" alfabesiyle soru kitapçığı bastırmayı aşırı yük getirici olarak kabul etmiş olmalıdır ki, okutman ile bu sınavı yapmıştır. Okutmanın yabancı dil bilmemesi de önemli olmasa gerek, toplumda engellilere yönelik ön yargılar düşünüldüğünde; nasıl olsa gören bir birey, her zaman için kör birinden daha bilgilidir anlayışı geçerli olmuştur. BM EHS Madde 4- "Genel Yükümlülükler" bölümünün (i) paragrafı "Engellilerle çalışan profesyonellerin ve personelin bu Sözleşme'de tanınan haklara ilişkin eğitiminin güçlendirilmesi ve böylelikle bu haklarla güvence altına alınan desteğin ve hizmetlerin daha iyi sağlanması" nı, Madde 8- "Bilinç Yükseltme" bölümünün de; "Aile dahil, toplumun her kesiminde engellilere ilişkin bilinç yükseltmek ve haklarına ve onurlarına saygı duyulmasını, Engellilerin haklarının kabul edilebilirliği konusunda toplumun eğitilmesi ve Engellilere ve haklarına ilişkin bilinçlendirici eğitim programlarının teşvik edilmesi"ni vurgulamaktadır.

Bu maddeleri çoğaltmak ve alta alta sıralamak mümkündür. Burdan da anlaşılacağı gibi, engelli olmayanların engelliler hakkında bir bilinçlendirilmeye ivedi olarak ihtiyaçları bulunmaktadır. İnsan hakları kapsamında engelli bireyin güçlendirilmesi önemli bir tezdir. Engelli bireyin kendi bedeni ve kaderi üzerinde söz sahibi olması, engellilere yönelik oluşturulacak politikalarda ve karar süreçlerine etkin katılması, toplumun diğer kesimleri ile eşit ilişki kurmasını ve eşit yurttaş olmalarını sağlayacaktır.. Engelli insanın hayatına dokunacak her ne çalışma var ise; "Engelliler için değil engelliler ile birlikte" ilkesiyle "lütuf" anlayışıyla değil, "hak" temelli yapılmalıdır. Unutulmamalı, "İnsan hakları" engelli bireyin de " insan hakkı"dır.

 

 

 BİZE YAZIN
     Sosyal Hizmet Uzmanı Web Sitesi
     E-Posta : sosyalhizmetuzmanlari@gmail.com

   

© Copyright 2011
www.sosyalhizmetuzmani.org