KURUM BAKIMINDAKİ
ÇOCUKLARIN KONUŞMA TERAPİSİ İLE SAĞALTIMLARI:OLGU SUNUMU
Vahdi ÇOBAN (Sosyal Hizmet Uzmanı)

Özet :Ülkemizde son yıllarda gelişen göç olgusu büyük şehirlerde nüfus yoğunluğu artırmakta, beraberinde sokakta yaşayan ve sokakta çalışan çocuklar kavramını ortaya çıkarmaktadır. Rehabilitatif önlemler alınmadığı takdirde bu problem ülkemizin bir numaralı gündem maddesini oluşturmaya devam edecektir . Ülkemizde bu çocuklarla ilgili çalışmalar, çocuk ve geçlik merkezleri açılarak yürütmektedir.Sivil toplum kuruluşları da yapılan çalışmalara destek vermektedir
Sosyal Hizmetler Çocuk Esirgeme Kurumu Florya Çocuk ve Gençlik Merkezinde barınan çocukların karşılaştıkları güçlükler diğer kamu kurumlarıyla ortak çalışma yürütülerek çözüme kavuşturulmaktadır. Bu bağlamda A.B. isimli çocuk için yardım istenmiştir. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilimdalı İşitme Konuşma Rehabilitasyon Merkezine “disritmi” tanısıyla 2004 yılında başvurulmuştur. Ailesi taşrada yaşayan,lise 2. sınıfta öğrenimine devam etmekte olan A.B. psiko-sosyal açıdan değerlendirilmiştir. A.B.'de orta düzeyde ritim bozukluğunun olduğu saptanmıştır. A.B.'ye uygun terapi programı düzenlenerek sağaltımı gerçekleştirilmiştir.
Anahtar kelimeler = Rehabilitatif; Sağaltım; Disritmi




Giriş:
Türkiye’nin hızla tarım toplumundan endüstri toplumuna geçiş süreci yaşadığı düşünülmektedir.Bu durum beraberinde şehirleşmeyi ve göç olgusunu da ortaya çıkarmıştır Buna paralel olarak aile kurumunun işlevlerinin tekrar gözden geçirilmesi, fonksiyonlarının yeniden yapılandırılması ve organize edilmesinin gerekliliği açıktır.
Ülkemizde son yıllarda nüfus artışı ve hareketliliğine paralel olarak sosyal sorunlarda da artış meydana gelmiştir.Son yıllar da yapılan istatistikler göre ne yazık ki sokakta yaşayan ve sokakta çalışan çocukların sayısında büyük artış meydana gelmiştir. Daha büyük problemler yaşamamak için akılcı ve kalıcı çözümler üretmekte geç kalınmamalıdır
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu sokakta yaşayan ve çalışan çocukları sosyal tehlikelere karşı korumak ve rehabilite edip topluma kazandırmak amacını hedeflemekte bu konudaki çalışmalarını yoğun bir
biçimde sürdürmektedir.

Bu kurumda barınan çocukların maddi ihtiyaçlarının yanında psiko- sosyal ihtiyaçlarının giderilmesi için titizlikle çalışmalar yapılmaktadır.Sokaklarda yaşayan çocuklara muhtaç oldukları sevgiyi ve ilgiyi sağlamak için yapılan çalışmalara hız vermek gerekmektedir

Olgu:
1975 yılında beri işitme konuşma engelli çocukların tanı ve tedavisi ile ilgili çalışmalar sürdürülmekte olan, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp fakültesi Kulak Burun Boğaz Anabilim Dalı İşitme Konuşma Rehabilitasyon Merkezi işitme konuşma engelli çocuğun erken tanı ve tedavisi ilkesini benimsemiş ve bunun yurt çapında yaygınlaşmasında büyük rol oynamıştır.
Merkezin amacı işitme konuşma engelli çocukların kendisiyle barışık,topluma yararlı üretken kişiler olmalarıdır.Merkeze başvuran her çocuk için odyolojik ve psikolojik testler duyarlılıkla uygulanmaktadır.
Konuşma bozukluğu şikayetiyle kliniğimize başvuran A.B. isimli vakamı sizlerle paylaşmak isterim
AB 16 yaşında Matbaa Meslek Lisesi 2.sınıfına devam etmektedir.
Rehabilitasyonu için çok önemli olan A.B.’nin sorununun başlangıç tarihi ve nedenini bilememekteyiz.
Kliniğe Geliş Şikayeti:A.B. konuşma bozukluğu ve çevresiyle iletişim kurmakta güçlük şikayetleriyle kliniğimize başvurulmuştur.
Aile Özgeçmişi:A.B.’nin özgeçmiş ve gelişimine ait detaylı bilgi alınamamıştır.A.B.’ye ait bilgiler şöyle özetlenebilir.
A.B. 3 çocuklu ailenin en küçük çocuğudur.Kendisinden büyük 2 ablası evlidir.A.B. ilkokulda eğitim öğretimine devam ederken önce annesini sonrada babasını kaybeder.A.B.’nin taşrada yaşayan büyük ablası ile eniştesi bakımını üstlenir.Fakat bir süre sonra A.B.’nin eğitim masrafları ağırlaşmıştır. A.B.’nin okul müdürü tarafından kuruma yerleştirilmesi talep edilmiştir.Lise eğitimine İstanbul da devam etmek üzere SHÇEK Florya Çocuk ve Gençlik Merkezine yerleştirilir.

Sosyal Çevre İle Uyum:A.B. Çocuk ve Gençlik merkezinde ‘kendi başına hareket etmeyi seven’ birisi olarak tanınıyor.Yalnız kalmaktan ve bireysel hareket etmekten hoşlanıyor.Kendine has hareket kalıpları var.Kurumda kaldığı süre için de herhangi bir olumsuz davranışı gözlenmemiş.Konuşma zorluğu yaşaması A.B.’yi bireysel hareket etmeye yöneltmiş olabileceği düşünülmektedir.

Terapi Süreci:
Konuşma insanın iletişim aracı olduğundan her türlü konuşma bozukluğu psikolojik bozuklukları da beraberinde getirir.Özellikle kekemelerin kendilerini ifade de yaşadıkları zorlukları çözümlemek için konuşma terapilerinin yanında bireysel ve grup çalışmaları merkezimizde başarıyla sürdürülmektedir.
Konuşma bozukluklarının içinde en spesifik olan da kekemeliktir.Kekemeliğin ortaya çıkışı ile ilgili olarak tek nedenden bahsetmek çoğunlukla olanaksızdır.Tedavi süreci ile ilgili olarak tek bir çözüm yolundan söz etmek te zordur.
İkincil kekemelik sürecinde çocuk kişilik değerlerini konuşma bozukluğu ile birleştirebilir.Birey kendini değersiz olarak algılar.Diğer insanlarla girdiği iletişimde konuşmasındaki aksama temel unsur özelliği taşır.Bu durum kişinin çekingen asosyal bir kişilik örüntüsü oluşturmasına neden olur.
Her kekeme birey kendine özgü semptomlar ortaya koyabilir.Her vaka bir diğerine göre farklı bir seyir izleyebilir.Genel itibariyle KEKEMELİK hakkında;
-Konuşma akıcılığının belirli aralıklarla kesilmesi
-Konuşmada aksama,duraksama vb yaşanması
-Başka bir bireyle sözel iletişimde güçlük yaşama
-Konuşma otomatikliğinin bozulması.
-Kelime hece harf çıkarmada zorluk gibi tarifler yapmak mümkündür.

A.B.’ye yönelik tedavi programı 3 aşamalı olarak planlandı.A.B. ile ilk görüşmede kontrat yapıldı.Günlük yaşamında karşılaştığı güçlükler hakkında bilgi toplamaya çalışıldı.Ailesi ile ilgili şu anki durumu tartışıldı.

Seans sonunda yaşadığı problemle ilgili nasıl baş edeceği konusunda bilgi verildi.Ayrıca A.B.’nin bu problemi çözme deki azim ve karalılığı konuşuldu.Sonuçta haftada 1 kez olmak üzere 6 aylık bir terapi programı oluşturuldu.

1.Aşama:A.B.’nin aktivasyonun artması için bireysel destek sunuldu.Ayrıca yaşadığı güçlükle ilgili farkındalık kazandırılmaya çalışıldı.Temelde A.B. için yapılan çalışmaların iki odağı vardı.Bir tanesi A.B.’nin özgüveninin artması.Diğeri ise kaygılarının azaltılması idi.Birinci aşamada A.B.’nin sorunun çözümüne yönelik davranış değişiklikleri konusunda desteklendi.

2.Aşama:Kekemelik problemi yaşayan bireylerin sıklıkla karşılaştıkları güçlüklerden biriside nefes ve solunum zorluğudur.Konuşma esnasında gelişen laringo spazm bunun bir göstergesi olarak algılanabilir. A.B.’ye uygulamalı nefes egzersizleri yaptırılarak sorunla baş etmesi konusunda destek sunuldu.İkinci aşamada A.B.’nin nefes alıp verme konusundaki aksayan yönleri giderilmeye çalışıldı.
A.B. ile relaksasyon çalışması yapıldı.Bu çalışmanın amacı vücudundaki gerginlik ve gevşeme halleri arasındaki farkı göstermek,ayrıca nasıl gevşeyebileceğini de öğretmekti.

3.Aşama:Kekeme bireylerin çok sık yaşadıkları sorunların başında okuma güçlüğü çekmeleri sayılabilir.A.B. ile konuşma ritmini yakalama adına okuma orijinli egzersizler yapıldı.Okuma güçlüğü oluşturacak etmenlerin farkına varması sağlandı.Kurumda ve okulda okuma alışkanlığı geliştirmesini destekleyecek yönergeler verildi.En yakın çevresinden başlayarak iletişimini geliştirmek için telefonla konuşma egzersizleri verildi.Ayrıca özgüven gelişimini hızlandırmak için adres ve saat sorma teknikleri kullanıldı.

Tartışma ve sonuç:
İÜ.CTF.KBB Anabilim Dalı İşitme Konuşma Rehabilitasyon Merkezi işitme konuşma engelli bireylerin rehabilite edildiği bir kuruluştur.Multidisipliner bir yaklaşımla konuşma bozukluğu olan her bireye destek sunmaktadır.
Ülkemizde giderek büyük sorun haline gelen sokak çocuklarına maddi ve manevi güçlüklerle savaşarak hizmet veren bu alanda çalışan her meslek grubunun ortak çalışmalar yürütmeleri gerekliliği çok açıktır.
Çocuk gelişiminde çevresel etkenlerin, psikolojik gelişim kadar konuşma bozukluğunu da etkilediği açıktır.
Problemlerin çözümünde azami ölçüde kurumlar arası iletişim ve organizasyona gidilmelidir.

Kaynakça
Sevgi Dili Konuşan Çocuklar:A.TURAN.Sistem.Yay Ocak(2000)
Konuşma Sorunları Olan Çocuklar Prof., Dr. K. ÇAKMAKLI Seha Neşriyat 1996
Aile Terapileri Dr. U ÇALIŞKANwww.gata.edu.tr.2004 Çocuk
Ruh Sağlığı Sitesi