Sosyal Hizmet Mesleği

Bilgiler
Yayınları
Araştırmalar
 


Sosyal Hizmet Alanları

Çocuk
Gençlik
Yaşlılık
Aile
Sosyal Sorunlar
Engeliler
Tıbbi Sosyal Hizmet


Kaynak Bilgiler

Bireysel Gelişim
Sosyoloji
Psikoloji
İnsan Hakları
İletişim Bilgisi

 

 

 

 

 
 



ANA SAYFA

SAMSUN İLİ’NDE SHÇEK’E BAĞLI KURULUŞLARDA ÇALIŞAN
 SOSYAL HİZMET UZMANLARININ MESLEKİ UYGULAMALARDA KARŞILAŞTIKLARI GÜÇLÜKLER 

 Sosyal Hizmet Uzmanı. Cesur CEYLAN

 
 

BÖLÜM I
GİRİŞ
İnsanı odak alan bir meslek olarak sosyal hizmet ortaya çıkışından ve başlangıcından itibaren hem teorik yaklaşımlarında, hem de uygulama ve müdahalelerinde insan ihtiyaçlarını ortaya çıkaran tüm koşulları bir bütün olarak ele almış, demokrasi ve insan hakları perspektifinde tüm insan ihtiyaç ve sorunları mesleki odağını oluşturmuş; birey, grup ve toplumun yaşam standartlarının yükseltilmesi sosyal hizmetin temel hedefi olmuştur.
Bu yaklaşım içinde, sosyal refah kurumlarının işlevsellik kazanmasının bir gereği olarak ortaya çıkan sosyal hizmet mesleği farklı insan ihtiyaçları doğrultusunda gelişerek kendi yeni alanlarını bu farklı hizmet alanlarında sosyal hizmet uzmanlarının ne yaptığı, uygulamalarının ve işlevselliklerinin ve mesleki misyonunun sınırlılıkları ne olduğu konusunda tartışmalar sürüp gitmektedir. Aslında sosyal hizmetin insana ve insan ihtiyaçlarına yaklaşımı kendi mesleki sınırı içinde hep aynı kalmıştır.

1.1. KONUYA İLİŞKİN KAVRAMSAL ÇERÇEVE
1.1.2. TÜRKİYE’DE SOSYAL HİZMETLERİN TARİHİ
Türklerin tarihi Orta Asya’dan başlıyor. MÖ 3000 yılında Orta Asya’da Türkler bir çeşit sosyal güvenlik kurumları ve hayvanları korumak için vakıflar kurmuşlar. Türk tarihinde çocukların korunmasıyla ilgili alınan ilk resmi ve düzenli önlemlere ilk Müslüman şii kavimlerde rastlanıyor. Korunmaya muhtaç çocukların korunması ve bakımı için kurumlar açılıyor (Tomanbay,1991).
Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması ile başlayan çağla birlikte insanı korumaya yönelik yasal ve kurumsal önlemler Anadolu’ya taşınıyor. Selçuklularla sosyal hizmetler daha yaygın bir örgütlülük kazanıyor. Dinsel vakıflarla yardımlar örgütlenmeye başlıyor. Vakıflarla dul, yetim, yoksul, düşkün ve sakatlarla 18. yüzyıla değin önce “Ahilik” sonra “Gedik-Lonca” teşkilatı adı altında birleşiyorlar. Bugünkü meslek odalarının, sendikaların ve sosyal sigorta kurumlarının yerini tutan bu kuruluşların amacı üyelerini bir çatı altında toplamak, korumaktı (Tomanbay,1991).
Yaygın bir islami sosyal yardım ve dayanışma örgütü olan bu kuruluşlar zamanının ekonomik ve toplumsal gereksinmesinden doğmuştu. İslam’da sosyal yardım bir çeşit bireysel etkinlik ve ibadet olarak ele alınmıştı. Zekat bireysel boyutta örgütlenmiş sosyal yardımdır. Yoksula, kimsesize, öksüze, yetime dağıtılan fitre, sadaka gibi önlemlerde aynı kapsamda irdelenmelidir. İslamiyet’te bireye bağlı, örgütlenmemiş bir “sosyal hizmetler” eşitlik ve sosyal dayanışma temelleri üzerine oturtulmuşlardır (Tomanbay,1991).
İslam dünyasında Abbasiler devrinde vakıfların kurduğu hastanelerle bir örgütlü hizmet olarak hasta tedavisine başlandı. İlk büyük örneği Darüşşifa’dır (Tomanbay,1991).
18. yüzyılda Osmanlılarda sosyal kurumlaşmalar daha bir kurumsallık kazanıyor. İlk kez 18. yüzyılda sosyal yardım amaçlı vergi toplanmaya başlanıyor. 19. yüzyılda Darülaceze(düşkünler yurdu), Darüşşafaka (yoksul,öksüz ve yetimler için okul), Darületam (yetimler yurdu), Islahhaneler(ıslahevleri) gibi kuruluşlar, askeri ve sakatlara yardım derneği geçici adıyla Kızılay kurulmuş (Tomanbay,1991).
Osmanlılarda, başlangıçta çalışanları koruyan belirli önlemler yoktu. Geleneksel, dinsel kökenli sosyal yardımlar, aile içi yardımlaşmalar, meslek kuruluşları bünyesindeki yardımlar işçiler için de düşünülebilir. İşçilerin çalışma koşullarının iyileştirilmesine yönelik ilk yasal düzenleme 1865’te çıkarılan Dilver Paşa Nizamnamesi ve bunu izleyen Maadin Nizamnamesidir (Tomanbay,1991).
1869-1876 yılları arasında İslam hukukuna göre hazırlanan Mecelle çalışanların haklarını da çok kaba hatlarıyla düzenliyordu. Sarsılan Lonca düzeninin yarattığı boşluk Mecelle ile hukuksal bazda dolduruyordu (Tomanbay,1991).
1923 yılında cumhuriyetimizin kurulmasıyla mevcut sosyal hizmetler çağın ve Cumhuriyet düzeninin gerektirdiği hukuk ve örgütlenme düzeni içine alınmaya başlandı. Cumhuriyet hükümetinin çıkardığı ilk yasalardan ikisi kurtuluş savaşı döneminde koşulları hayli ağır olan Zonguldak ve Ereğli bölgesinde çalışan işçilerin koşullarının iyileştirilmesine yöneliktir. 114 sayılı yasa ile basit bir sosyal yardım sisteminin yasal temeli atılmış, 151 sayılı yasa ile de çalışma koşullarının iyileştirilmesi öngörülmüştür. Bunlar sosyal ve yardım sandığı kuran benzeri yasalar 1930 yılında Umumi Hıfzıssıha Kanunu ve Belediyeler Kanununun, 1936 yılında yılında ilk iş yasasının çıkarılmasına zemin olmuşlardır. 1945 yılında Birleşmiş Milletler örgütüne üye olarak batının sosyal politika standartlarını kısmen benimsemeye başladı. 1945 yılında bugünkü Sosyal Sigortalar Kurumu, İşçi Sigortaları Kurumu olarak kurulmuş, bunu 1938’de T.C. Emekli Sandığı, 1971’de Bağ-Kur’un kuruluşu izlemiştir (Tomanbay,1991).
Cumhuriyetle Halk Eğitim çabaları da örgütleniyor. Resmi boyutta, 1932’de kültür derneği olarak Halkevlerinin kurulmasıyla gönüllüler boyutunda Anadolu’ya yaygınlaştırılıyor (Tomanbay,1991).
1949’da korunmaya muhtaç çocuklar üzerine ilk yasal düzenleme gerçekleştiriliyor. Bu, çocukların korunmasını doğrudan amaçlayan ilk yasa 1979’da ilk Çocuk Mahkemeleri yasası ile çocuk refahı alanında ikinci önemli adım atılıyor (Tomanbay,1991).
Sosyal hizmetler alanında 1959 yılında çıkarılan bir yasayla Sosyal Hizmetler Enstitüsü kuruluyor. Bu yasaya dayanarak 1961’de ilk sosyal hizmet okulu “Sosyal Hizmetler Akademisi” açılıyor. 1963’te 225 ile Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı bünyesinde “Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü” kurularak resmi sosyal hizmet programlarının bir kısmı bu çatı altında toplanıyor. 1967’de Bakanlık onayıyla İl Sosyal Hizmet Şubeleri kurularak resmi sosyal hizmet örgütlenmesi tüm yurda yaygınlaştırılıyor (Tomanbay,1991).
1983 yılında Soysal Hizmetler Genel Müdürlüğü, kaldırılan Çocuk Esirgeme kurumunun kaynaklarıyla da zenginleştirilerek yarı özerk “Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna” dönüştürülüyor. İlgili yasayla il özel idarelerinin, belediyelerin, özel tüzel kişilerin, gerçek kişilerin, kamu tüzel kişilerinin sosyal hizmetle ilgili etkinlikleri SHÇEK kapsamına alınıyor (Tomanbay,1991).
Bu gelişmeye karşılık 1986 yılında bir yasayla kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Teşvik Fonuyla Türkiye’de sosyal hizmetler yeni bir kimliğe büründürülüş, 1960’larda getirilen ve 1983’te kurumlaşmasıyla üst düzeye getirilen yeni kimliğinden soyutlanarak geleneksel örgütlenme ve uygulama modeline ağırlık verilmiştir (Tomanbay,1991).

1.1.2.1. Türk Anayasası’nda Sosyal Hizmetler
Anayasamız, Türk toplumunun en önemli hukuk belgesi olarak çeşitli toplumsal konulara ve bu arada sosyal hizmetlere de ışık tutmaktadır.
Anayasa,daha başlangıç bölümünde “İnsan hak ve hürriyetlerini, milli dayanışmayı, sosyal adaleti, ferdi ve toplumun huzur ve refahını gerçekleştirmeyi ve teminat altına almayı mümkün kılacak demokratik hukuk devletini bütün hukuki ve sosyal temelleriyle kurmak için” ifadesiyle, devletin sosyal hizmetlere ve sosyal refah hizmetlere yönelişini açıkça belirlemektedir (Kongar,1973). Ayrıca ikinci maddede Türkiye cumhuriyeti “ Sosyal hukuk devleti”dir denilmiştir.
Madde yirmi bir, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına aykırı eğitim ve öğretim yerlerinin açılamayacağını, madde yirmi iki sosyal cumhuriyetin basına karşı korunacağını belirtir. Yirmi dokuzuncu madde ise, sosyal hizmetler ve sosyal refah hizmetleri konusunda etkinlikte bulunmak isteyen gönüllü derneklerin kurulmasına olanak hazırlar (Kongar,1973).
Özel hükümlerde ise anayasamız, sosyal ve iktisadi haklar ve ödevler bölümünde, açık seçik bir biçimde, devletin sosyal hizmetler ve sosyal refah hizmetleri konusundaki somut ödevlerini belirler (Kongar,1973).
1.1.3. SOSYAL HİZMET MESLEĞİNİN TANIMI VE NİTELİKLERİ
1.1.3.1. Sosyal Hizmetin Odağı, Sorunsalı, Amacı ve Hedefleri
Sosyal Hizmetin Odağı ve Temel Sorunsalı:
Cılga’ya göre (2004) insan odaklı olan sosyal hizmetin temel sorunsalı ; insanın ve toplumun değişmesi ve gelişmesidir. Sosyal hizmetin kavramsal yapısı bu sorunsala özgü bütünlüğü ve çok yönlülüğü içerir. İnsanın ve toplumun değişmesine ilişkin temel sorunları belirleme, açıklama ve çözme çabası, sosyal bilimler içinde kendine özgü bir bilim dalını ve mesleği ortaya çıkarır.
Bu bağlamda sosyal hizmet mesleğinin kendine özgü müdahale yöntemleri, beceri, teknik, ilke ve değerleri vardır. Sosyal hizmet bu donanımını mikro, mezzo ve makro düzeylerdeki uygulamalarında kullanır. Sosyal hizmetin odağı çevresi içinde bireydir. Bireyi bio-psiko-sosyal bir varlık olarak kabul eder ve bütüncül bir yaklaşımla ele alır. O nedenle hizmet sunumunda diğer meslek ve disiplinlerle işbirliği yaparak ekip çalışmasını gerçekleştirir. Mesleğin sunduğu hizmetlerin amaçları ; sorun çözümleyici (tedavi edici) ve önleyici olma, kalkınmayı sağlamadır (Kut, 2001).
Sosyal hizmet mesleğinin etkinlik odağı bireyin toplumsal işlevselliği ve çevresi ile olan etkileşimidir (Kut, 1988).
Sosyal çalışmanın temel fikri, bağımsızlığı ortadan kaldırmaya yönelen sosyal hizmetlerin sağlanması olan bir teknolojidir (Atherton, 1969; akt: Kongar,1972).
Kut (1988) mesleğin amacını şu şekilde ifade eder; fonksiyonları, ahlaki değerleri ve yöntemleri müdahale odağının belirleyicileridir. Birey çevre etkileşimi temelinde bireyin sosyal işlevselliği ve çevresiyle olan etkileşimini olumsuz olarak etkileyen sorunları çözümlemeyi ya da bunları olumlu olarak etkileyebilecek kaynakların verimliliğini arttırmayı amaç edinen sosyal hizmet mesleğinin odağı tüm ilişkileriyle insandır. Müdahale odağı ise insanın işlevselliğidir.
William Gordon, geleneksel olarak, sosyal hizmetin odağının karmaşık yaşam durumları içinde bulunan birey olduğu üzerinde durmaktadır (Kut, 1988).
Sosyal Hizmet temelini insani ve demokratik ideallerden alır. Sosyal hizmet uygulaması, başlangıcından itibaren, insan gereksinimlerini karşılamak ve insan potansiyelinin geliştirilmesi üzerinde odaklanmıştır (IFSW İnsan Hakları ve Sosyal Hizmet, 1992).
Sosyal hizmet; bireyde, ailede ve grup yaşantısında; politikalarda ve hizmetlerde; yasalarda ve toplumsal tutumlardaki değişme ile ilgilidir. Sosyal hizmet sadece bireyle doğrudan çalışmaktan ibaret değildir; aynı zamanda gruplar ve topluluklarla ilgilidir; çocuklar ve gençler de dahil herkesin yaşam kalitesinin güçlendirilmesini amaçlayan hizmetleri ve faaliyetleri kapsamaktadır.
Sosyal çalışma insanı ve toplumu konu alan bir meslek ve disiplindir. Sosyal çalışmayı öteki toplumsal ve beşeri bilimlerden ayıran özelliği uygulamaya yönelmiş olmasıdır. Sosyal çalışma insanı ve onun meydana getirdiği toplumların sorunlarına yönelmiştir. Amacı çok kısaca, bu sorunları belirlemek ve çözümlerine yardımcı olmaktır (Kongar, 1972).
Sosyal Hizmetin Amaçları:
1) Toplumsal yaşam içindeki insanın etkinliğini sağlamak (Cılga 2004).
2) İnsanın kendi yaşamı ve kaynakları üzerinde denetim sahibi olmasına ve karar vermesine olanak sağlamak (Cılga 2004).
3) İnsanın kendi gücünü ve egemenliğini kullanmasına olanak sağlayarak üretkenliğini ve yaratıcılığını harekete geçirmek (Cılga 2004).
4) Çoğulcu ve katılımcı demokratik toplum yapısı içinde insanca yaşama ve gelişme koşullarını geliştirmek (Cılga 2004).
5) Çoğulcu etkileşim dinamiği içinde ; insanın ve toplumun gelişme düzeyini, gereksinimlerini karşılama olanaklarını ve sorun çözme yeteneklerini arttırarak yaşam kalitelerini yükseltmek, özgür ve mutlu bir yaşam sürmelerine yardımcı olmaktır (Cılga 2004).
6) Bireyin toplumsal işlev ve rollerini yerine getirebilmek (Kut, 2001).
7) Toplumsal koşulları bireyin gelişmesine olanak sağlayacak biçimde değiştirmek ve geliştirmek (Kut, 2001).
8) İnsan haklarını güvence altına almak (Kut, 2001).
9) Toplumun gelir ve hizmet dağılımını dengelemek sosyal hizmetin genel amaçlarıdır (Kut, 2001).
Yine Kongar’a göre sosyal çalışmanın amacı; insanların öteki insanlarla ve doğa ile olan ilişkilerini mevcut çelişkileri ortadan kaldıracak şekilde düzenlemelerine yardım etmektir (Kongar, 1972).
Boehm’e göre ise sosyal çalışma insan ile çevresi arasındaki etkileşimi meydana getiren toplumsal ilişkiler üzerinde odaklaşan etkinlikler yoluyla kişilerin tek başlarına ya da gruplar içindeki toplumsal fonksiyonlarını geliştirmeyi amaç edinmiştir (Boehm, 1959; akt: Kongar, 1972).
Sosyal hizmetin amacı yalnızca fert, aile ve grup halindeki insanların sosyal ilişkilerinde onlara yardımcı olmak değil, aynı zamanda sağlık ve ekonomi yönünden standartları yükselterek, daha iyi mesken ve iş şartları teminini ve yapıcı sosyal kanunlar hazırlanmasını savunarak genel olarak sosyal şartları geliştirmektir (Hamilton,1947 ve Bisno, 1952; akt: Friedlander,1965).
Sosyal hizmet uygulamasında amaç, kriz durumlarının sosyal ve psikolojik yönlerden zararlı etkilerini önlemek veya hiç değilse hafifletmek ve kişi, grup ve toplumların sağlam bir gelişme yapabilmesini engelleyen unsurları ortadan kaldırmaktır (Friedlander,1965).
Sosyal çalışmayı kişiye dönük bir meslek olarak görenlere göre sosyal çalışmanın amacı; bir veri olarak alınan sosyo- ekonomik yapının içinde bireylerin sorunlarını çözmek, bir başka deyişle bireylerin bu sosyo-ekonomik yapıya uyumlarını sağlamaktır (Kongar,1972).
Sosyal Hizmetin En Temel Hedefi ise ; barışçıl bir ortamda ve eşitlik içinde yaşaması için insanın ve toplumun yaşam kalitesini yükselterek, adalet , eşitlik, ve özgürlük ilkelerini temel alarak; ekonomik, sosyal, kültürel, ve siyasal gelişmelerle sağlanan olanakların bilimsel ve mesleki çabalarla insanın ve toplumun yararına dönüştürülmesidir. (Cılga 2004)
Meslekleşme perspektifi içinde mesleki hedef olarak; kişi, grup ve toplumların toplumsal, psikolojik ve fiziksel yönlerde mümkün olan en yüksek refah seviyesine erişebilmeleri için yardım yollarını aramak olarak belirleyen sosyal hizmet; birey, aile, sosyal grup ve toplumun hayatını etkileyen sosyal, ekonomik ve psikolojik unsurların hepsini birden dikkate alarak çalışır. Bunlarla birlikte sosyal hizmetin hedefi sadece birey, aile, grup ve toplumların sosyal ilişkilerinde onlara yardımcı olmak değil, aynı zamanda sağlık ve ekonomik açıdan standartları yükselterek sosyal refaha daha iyi ulaşılması için plan ve politikalar hazırlamasıdır (Friedlander,1965; akt: Özdemir, 2000).

1.1.3.2. Sosyal Hizmet Mesleğinin Görevleri
William Schwartz, her mesleğin toplumsal sistem içinde özel bir işlevi olduğunu ve mesleklere kendisinin sorumlu tutulduğu bazı görevler verildiğini belirterek, sosyal hizmet mesleğinin görevini; karmaşık ve değişmekte olan bir toplumda, bireyin topluma ait ve üretken bir unsur olarak katılım isteği ile toplumun kendi üyelerinin refah seviyelerini yükseltme yeteneğindeki tıkanıklıkların kesim noktası olduğunu işaret etmektedir. Sosyal hizmetin müdahalesi bu tıkanıklıklara, bireyin sağlıklı gelişme ve toplumla bütünleşme hızına ve toplumun çeşitli unsurlarını verimli ve dinamik bir bütünde toplanması için harcadığı örgütlenmiş çabalar olarak açıklamaktadır (Compton, Galaway, 1975; akt Özdemir, 2000).
Schwartz sosyal hizmetin görevini, birey ile toplum arasında, her ikisinin karşılıklı olan doyum gereksinimlerini karşılamakta bir araç olarak tanımlamaktadır (Kut,1988).
Kongar’a göre ise sosyal çalışmanın görevleri aşağıdaki gibidir;
1) Bireylere Ve Gruplara Yönelen, Düzeltici, Uyum Sağlayıcı Ve Tedavi Edici Hizmetler: Çeşitli ilişkilerinde güçlüğe uğrayan bireyleri tek başlarına ya da gruplar içinde ele alarak onlara yardım eden hizmetlerdir. 2)Esas Katkıları Normal Sosyalizasyon Ve Toplumsal Denetim Süreçlerine Olan Hizmetler: Genellikle eğitimsel nitelikte olan bu hizmetler, sorun sahibi olmayan birey, grup ve küçük toplumlara uygulanır. 3) Sosyal Refah Alanına Giren Hizmetlerin Planlanması Ve Eşgüdümü: Değişen dünya koşulları karşısında bireyin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için yalnızca bu gelişmeyi izleyebilecek bir planlamayı değil, aynı zamanda sorun çözme ve ihtiyaç karşılama etkinliklerini en verimli şekilde yapabilmek için eşgüdüme de gerek vardır. 4) Sosyal Politikanın Belirlenmesine ve Uygulanmasına Katkıda Bulunan Hizmetler: Yeni ortaya çıkan ihtiyaçlar, kaynak eksiklikleri, hizmet örgütlerinin programlarındaki boşluklar konusundaki çalışmalar, sosyal güvenlik konusundaki hükümet politikasının incelenmesi ve etkilenmesi, konut- sağlık- eğitim hizmetleri gibi hizmetler yönünden muhtaç kişilerin ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin çalışmalar bu hizmetlerin kapsamına girer. 5) Hizmetlerin Değerlendirilmeleri ve Geliştirilmeleri için Temel olan Araştırma Etkinlikleri (Kongar,1972)

1.1.3.3. Sosyal Hizmetin Nitelikleri
Kut sosyal hizmetin bazı ayırt edici özelliklerini şu şekilde belirlemiştir:
1) Sosyal hizmetin odağı insan, çevre, davranış faktörlerini ele alan bireyin bütünlüğüdür.
2) Davranışın biçimlenmesi ve etkilenmesinde ailenin önemini vurgular.
3) Bireylere problemlerini çözümlemek için yardım edilirken toplum kaynaklarının kullanımı çok önemlidir.
4) Sosyal hizmetin eğitiminde ve uygulamasında kalifiye sosyal hizmet uzmanları yeni başlayanlara mesleki bilgi ve yeteneklerinin gelişmesini gerçekleştirmek amacıyla süpervizyon verirler.
5) Sosyal hizmetin sınıf içi ve pratik çalışmanın el ele yürüdüğü, kendine özgü bir eğitimi vardır.
6) İlişki sosyal hizmet sürecinin anahtarıdır. Mülakatla ilgili olan her şey önemlidir. Fakat her şeyden önemli olan uzman ile müracaatçı arasındaki duygudur. Uzman müracaatçıyı sorunu ile yüz yüze getirerek sorununu çözmesine yardımcı olur.
7) Sosyal hizmetin psikiyatrik kavram oryantasyonu vardır ve insanı anlamaya çok önem verir.
8) Sosyal hizmette sosyal kavramı, sosyal integrasyon ve bunun sonucu olan sosyal işlevsellik ve davranış bozukluğuna ağırlık verir.
9) Sosyal hizmet sosyal problem ve insan davranışlarının çoğunun büyük ölçüde sosyal kurumlarla ilgili olduğunu kabul eder.
10) Sosyal hizmet uzmanları çoğunlukla hizmet kurumlarında görevlendirilmişlerdir.
11) Sosyal hizmetin temel amacı, bireyin ya da toplumun kendi kendine yardım etmesini sağlamaktır. Sosyal hizmet çoğunlukla insanların egolarının güçlü olduğunu kabul eder; bireylerin sorunlarını ortaya koyabildikleri ve bunların ne olduğunu anladıkları ölçüde sorunlarına çözüm bulabilirler. Sosyal hizmet arzu edilen değişiklikleri gerçekleştirmek için bireyin ve toplumun güçleri üzerinde durur ve bu güçleri sorunun çözümlenmesinde kullanır.
12) Sosyal hizmet uzmanı özellikle hizmet ve faaliyetlerinde koordinasyonu sağlamak amacıyla ekip yaklaşımının gelişmesinde ve kullanılmasında etkilidir (Kut, 1988).
Cılga sosyal hizmetin evrensel niteliklerini belirleyerek sosyal hizmeti açıklamıştır:
1) Sosyal çalışma, insan- toplum ve onların sorunları üzerinde odaklaşır. İnsanların diğer insanlar ve doğa ile olan ilişkilerinde oluşan sorunları gidermeye yönelik etkinliklere yardımcı olmak amacındadır,
2) Sosyal çalışma, sorunu yaşayan insana ve topluma yardımcı olur. İnsanın ve toplumun yönlendirilmesini temel hedef alır,
3) Sosyal çalışmanın yardımcı olma çabası, insanla ve toplumla çalışmayı gerektiren bunun için gerekli bilgi yöntem ve teknikleri içeren mesleksel bir faaliyettir,
4) Sosyal çalışmanın yardım çabası, felsefi ve bilimsel değerlerle iç içe gelişen temel değerlere dayanır.
5) Sosyal çalışma kuram uygulama bütünlüğüne dayanır. Sosyal çalışmanın kuramsal temeli; birey, bireysel yapı, bireysel sorunlar, toplum, toplumsal yapı, toplumsal sorunlar ile toplumsal değişme alanlarına dayanır. Sosyal çalışma uygulaması, sosyal bilimlere ilişkin bilgiler ile mesleksel bilgiler çerçevesinde gerçekleşir. Sosyal çalışma eğitimini alan sosyal çalışmacılar uygulamadan birinci derecede sorumludurlar.
6) Sosyal çalışma alanında temel yaklaşım sistemci ve bütünce yaklaşımdır.
7) Sosyal çalışma uygulaması, mesleksel değerlere, bilimsel yönteme ve mesleğin uygulama ilkelerine göre gerçekleşir (Cılga, 2004) .
Kongar’a göre sosyal çalışmanın nitelikleri ise;
Sosyal çalışma;
1) Yardımcı bir etkinliktir. Kişinin gelişmesini engelleyen sorunları birey düzeyinde çözmeye çalışır.
2) Toplumsal bir etkinliktir. Kişisel kar amacı gütmez.
3) Bağ kurucu bir etkinliktir. Karşılanmamış ihtiyaçlarla toplum kaynaklarını bir araya getirir.
Bu nitelikler sorunların çözümünün birey düzeyinde gerçekleşeceğini belirttiklerinden, yeni kaynakların yaratılmasından ve toplumsal değişimden söz etmediklerinden dolayı açıkça bireyin çevreye uyumuna yönelmiş bir yaklaşımı belirler (Kongar, 1972).
Kongar’a göre sosyal çalışmanın tanımını onun niteliklerini göz önüne almadan yapmak doğru değildir. Ona göre; sosyal çalışmanın iki niteliği vardır. Bunlardan biri meslek olarak nitelikler, ikincisi de bir disiplin olarak niteliklerdir(Kongar, 1972,s.19). 1.1.4. SOSYAL HİZMET MESLEĞİNİN YÖNTEMLERİ
1.1.4.1. Sosyal Kişisel Çalışma
Sosyal kişisel çalışma, sosyal çalışmanın birey düzeyindeki uygulama tekniğidir. Tarihsel gelişimde sosyal çalışmanın en eski tekniğidir (Kongar, 1972)
Kullanılan en yaygın tanımlardan birine göre “sosyal kişisel çalışma, insan ilişkileri konusundaki bilgiler ile ilişkilerin yönetilmesindeki beceriyi kullanarak, kişideki yetenekleri ve toplumdaki kaynakları yardım isteyen kişi ile onun tüm çevresi yada çevresinin bir parçası arasında daha iyi bir uyum yaratmak amacıyla harekete sanatıdır” (Bowers, 1949. akt: Kongar, 1972).
Amerika’daki Sosyal Hizmet Konseyi tarafından 1957 de benimsenen şekliyle; “sosyal kişisel çalışma, sosyal fonksiyonları yerine getirmede yetersiz kalan yada başarısızlığa uğrayan kimselere, günlük yaşamdaki sorumluluklarını yerine getirmek üzere güçlenmelerini ve ya kendilerini geliştirmeleri için yardımda bulunma yöntemidir” (1960, Akt: Turan, 1999).
Perlman başka bir tanım yapar. Buna göre sosyal kişisel çalışma, “insanların, toplumsal fonksiyonları sırasında ortaya çıkan sorunlarıyla daha etkili bir şekilde uğraşabilmelerine yardım etmek için, insan refahına yönelmiş hizmet yapan belli bazı örgütler tarafından kullanılan bir süreçtir” (1957, Akt: Kongar, 1972)
Sosyal kişisel çalışma tanımlarını incelediğimizde bir bölümünün yöntemi bir sanat olarak, bazılarının süreç, diğerlerinin tedavi biçimi, disiplin yada yöntem şeklinde nitelediğini görüyoruz (Turan, 1999)
Yukarıda tanımlarla ilgili olarak yapılan açıklamalara dayanarak, hepsinin aşağıdaki ortak özellikleri taşıdığını söyleyebiliriz:
Sosyal kişisel çalışma yönteminde;
Odak noktası, çevresiyle çeşitli ilişkileri olan aile bireyleridir. Birey ve aile kendine özgü ihtiyaç ve güçlükleri nedeniyle sorumluluklarını tam anlamıyla yerine getirmediği için sorunlarla karşılaşır. Bunların bir kısmı birey ve ailenin iç yapısından, diğer kısmı toplumsal yapıdan kaynaklanırlar.Sorunların çözümlenmesi bireyin kendi yetenek ve becerileri yanında çevresindeki olanak ve kaynakların kullanılmasını gerektirir. Sosyal hizmet uzmanı mesleki bilgi ve deneyimini kullanarak sorunlarının çözebilecek düzeye gelebilmesi için birey ve aileye yardım eder. Buna göre uzman ve başvuran sorun çözme sorumluluğunu birlikte paylaşır (Turan, 1999)

1.1.4.2. Sosyal Grup Çalışması
Sosyal grup çalışması, sosyal çalışmanın grup düzeyindeki uygulama tekniğidir.
Sosyal grup çalışmasının çeşitli tanımları vardır. Bir tanıma göre “sosyal grup çalışması, bireylerin toplumsal fonksiyonlarının amaçlı grup etkilenmesi yoluyla geliştirilmesidir (Murphy, 1959, Akt: Kongar, 1972). Aynı görüşü grubun önemine de işaret ederek kullanan bir başka tanım şöyle önerilmiştir: “grup çalışması, kişilere yüz yüze temasta bulunduğu küçük gruplar içinde ve bu gruplar yoluyla yardım ederek onlarda arzulanan değişikliği meydana getirme tekniğidir” (Vinter, 1965, Akt: Kongar, 1972). Kongar bu tanımın öğelerinin çözümlendiği takdirde aşağıda belirtilen odakların görülebileceğini vurgular.
• Grup çalışmasının ortamı yüz yüze temasın bulunduğu küçük gruplardır.
• Grup çalışmasının amacı bireyin etkilenmesidir.
• Bu etkileme grup yoluyla yapılır
• Bu etkileme sosyal çalışmacının arzuladığı değişiklikleri yaratma yönünde olur.
Bu noktaların en önemlileri grup çalışmasının temel amacının bireyin etkilenmesi olduğu ve bu etkilemenin, sosyal çalışmacının arzuladığı değişiklikler yönünde gerçekleşeceğidir. Tanım açıkça değişme amacına sosyal çalışmacının yargısına bırakmaktadır. Bu nokta sosyal çalışmacının rolü bakımından yenilik getiren önemli bir öğedir (Kongar, 1972)
Bir başka tanıma göre sosyal grup çalışması, sosyal gruplarda bulunan kişilerin kendileriyle başkaları arasında ilişki kurmak kişi, grup ve toplum gelişmesi yolunda kendi ihtiyaçlarına ve kapasitelerine uygun olarak ilerleme fırsatlarından istifade edebilmek için bir uzmandan yardım gördükleri bir yöntemdir (Trecker, 1964, Çev: Ulusay).
Grup çalışması tanımları genellikle bireyin etkilenmesi noktasında odaklaşırlar (Stroup, 1969, Akt: Kongar, 1972)
Grup çalışmasını genel sosyal çalışma içine oturttuğumuz zaman, yukarıda verilen tanımların yetersiz olduğu ortaya çıkar. Amaç yalnızca bireyin değişmesi olamaz. Grup çalışması sosyal çalışmanın bütün teknikleri gibi aynı zamanda çevreye de yönelmiş olmak zorundadır. Bu yüzden bazen bir grubun belli yönlere sevk edilmesi bazen de çevresel değişimler için kullanılması sosyal grup çalışmasının amaçları içine girebilir. Bu nedenle sosyal çalışmacının genel ilkelerine uygun yeni bir grup çalışması tanımı gerekmektedir.
Bu tanım şöyle yapılabilir:
Grup çalışması, küçük insan gruplarıyla bireye ve çevrede arzulanan değişmeler yaparak sorunların çözümüne yardım etme sürecidir (Kongar, 1972)

1.1.4.3. Toplumla Çalışma (Toplum Organizasyonu)
Sosyal çalışmanın topluluklara yönelik uygulaması genellikle toplum örgütlenmesi diye nitelenir. Fakat toplum örgütlenmesinin yanında topluma yönelik ve sosyal çalışmadan bağımsız olarak başka tekniklerde geliştirilmiştir. Örneğin toplum kalkınması bu tekniklerin başında gelir.
Sosyal çalışmanın bütün süreçleri gibi toplum örgütlenmesi de ABD’ de gelişmiş bir tekniktir. Bu tekniğin ilk tohumları 1943’te New York şehrinde kurulmuş olan Yoksulların Koşullarını İyileştirme Örgütü ile atılmıştır (Friedlander, 1961, Akt: Kongar, 1972). Toplum örgütlenmesi önceleri sosyal çalışmadan bağımsız bir gelişme göstermiş anacak 1939 da birinci Lane Raporu toplum örgütlenmesiyle sosyal çalışmanın birleştirilmesi çabalarını ortaya koymuştur (Lane, 1939, Akt: Kongar, 1972)
Bu rapora göre:
• Toplum örgütlenmesi terimi hem bir süreç hem bir alan belirtir.
• Bir toplumu ve ya onun küçük parçalarını örgütleme süreci genel sosyal çalışma alanının hem içinde hem dışında olabilir.
• Sosyal çalışma alanı içinde toplum örgütlenmesi süreci bazı örgütler tarafından birincil, bazı örgütler tarafından ikincil bir fonksiyon olarak yerine getirilebilir.
• Süreç yerel düzeyde, eyalet düzeyinde, ulusal düzeyde olabileceği gibi bu düzeyler arasında da olabilir.
• Birincil fonksiyonu toplum örgütlenmesi olan örgütler bir kural olarak doğrudan doğruya bir hizmet ya da para yardımı yapmayabilirler (Kongar, 1972).
Sosyal çalışmacıların görevlerini yaparken giriştikleri faaliyetleri incelediğimizde ve tahlil ettiğimizde, kişisel çalışma yapan sosyal çalışmacıların yalnızca kişisel çalışma yöntemlerini uygulamakla kalmayıp çoğu zaman sosyal grup çalışması ve toplum organizasyonu yöntemlerini de kullandıkları daha açıkça görülecektir (Friedlander, 1965, Çev: Besin)
Birinci Lane Raporu’ndan önce de sonra da çok çeşitli toplum örgütlenmesi tanımları görüyoruz. Harper ve Dumham toplum örgütlenmesinin on üç tanımını sayarlar (1959, Akt: Kongar, 1972). Gerçektende toplum örgütlenmesi çok çeşitli şekillerde tanımlanmış bir kavramdır. Bu kavram, toplumun kendi işlerini demokratik süreçlerle çözmesinden (Lindeman, 1921, Akt: Kongar, 1972) topluma ortak ihtiyaçlarını belirlemekte ve karşılamakta yardım etmeye kadar, müdahalenin hiç olmadığı bir uçtan, yardım ilişkisinin tam anlamıyla kurulduğu öbür uca kadar çeşitli anlamlarda kullanılmıştır (Pettit, 1925, Akt: Kongar, 1972).
Toplum örgütlenmesinin amaçlarının Rothman tarafından en iyi şekilde belirlendiğini görmekteyiz. Rothman’a göre toplum örgütlenmesinin iki amacı vardır (Rothman, 1964, Akt: Kongar, 1972). Birinci amaç toplumun genel fonksiyonel kapasitesiyle ilgili bütünleyici amaçlardır. Bunlara süreç amaçları da denilebilir. Bunlar, toplumun çeşitli grup ve kişileri arasında eşgüdümlü bir çalışma ilişkisi kurmak, kendi kendini devam ettiren ve kendine işleyen bir toplum planlaması ve sorun çözme yapısı meydana getirmek, toplum içindeki ortaklaşa tutum ve davranışları geliştirmek, toplumun kendi içinden gelen liderliği desteklemek gibi amaçlardır. Aynı amaçlara Ross “toplumsal bütünleşme” der ve bunu “toplum morali” gibi terimlerle belirler (Ross, 1958, Akt: Kongar. 1972).
Rothman’ın belirlediği ikinci amaç; sınırlı fonksiyonel kapasiteyle ilgili belirli toplumsal amaçlardır. Bunlara görev amaçları da denir. Bu amaçlar toplumun bir sosyal sistem olarak işleyişiyle ilgili nitelikte ortaya çıkan bazı sorunları çözmeye yönelmişlerdir (Kongar, 1972).
Çalışmanın bundan sonraki bölümünde Turkiye’deki sosyal hizmet eğitimi üzerinde durulacaktır.

1.1.4.4. Sosyal Hizmet Araştırması
Sosyal hizmet araştırması, sosyal hizmet sorunlarına cevap bulmak, sosyal hizmet bilgi ve kavramlarını genişletmek ve geliştirmek amacıyla sosyal refah alanındaki sorunların düzenli ve eleştirici şekilde incelenmesidir. Sosyal hizmet araştırmasında uygulanan metotlar sosyoloji, sosyal psikoloji, tarih ve antropolijide kullanılan metotlardan alınmıştır. Her bilim dalında araştırma bilgi kazanmaya yardımcı olduğuna göre, sosyal hizmet araştırması da sosyal hizmet bilgisi için bir kaynaktır.
1.1.5. TÜRKİYE’DE SOSYAL HİZMETLER ÖRGÜTSEL YAPISI
1.1.5.1. Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü
1963 yılında, 225 sayılı kanun ile, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı merkez teşkilatı bünyesinde, “her türlü sosyal yardım ve sosyal güvenlik hizmetlerini düzenlemek, korunmaya muhtaç çocuklarla, sakatların ve ihtiyarların bakım, yetiştirme ve rehabilitasyonu ve çalışma gücünden yoksun fakir kimselerin sosyal güvenliğini sağlamak ve Sosyal Hizmetler Enstitüsünün idari ve bilimsel işlerini kovalama ve denetimini yapma” görevleri verilen Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
1961 yılından bu yana kanunlaşması yönünde kamu makamlarınca gayret sarf edilmiş olan Sosyal Hizmetler Kurumunun 1983 yılında, “sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu” olarak ve son derece modern esaslar ve usuller çerçevesinde kurulabilmiş olmasının, sosyal hizmetler genel müdürlüğünün bu dönemdeki, bilgi ve kaynak birikimine bağlamak mümkündür.
Bugün başbakanlık bünyesinde yer alan ve son derece önemli olan sosyal görevleri yerine getiren sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu 1983 yılında mevcut sosyal hizmet kurumlarının, çağdaş ilkeler doğrultusunda yeniden düzenlemek suretiyle oluşturulmuş yeni bileşimidir.
SHÇEK’in kurulmasını sağlayan 2828 sayılı kanun, başta çocuklara yönelik sosyal hizmetler ve sosyal yardım karakterli diğer sosyal hizmetler olmak üzere, temel sosyal hizmetleri birleştirmiştir(Coşkun,1969,akt:Çengelci,1998).

1.1.5.1.1. Çocuklara Yönelik Sosyal Hizmetler
SHÇEK’in sorumluluğu altındaki korunmaya muhtaç çocuk hizmetleri, İl Sosyal Hizmetler Müdürlüklerinin takibi altında; çocuk yuvaları, yetiştirme yurtları ve koruyucu aileler tarafından yürütülmektedir.
Çocuk Yuvaları
Çocuk yuvaları, 0-12 yaş arası korunmaya muhtaç çocuklarla,gerektiğinde 12 yaşını dolduran kız çocuklarının bedensel, eğitsel, psiko-sosyal gelişimlerinin, sağlıklı bir kişilik ve iyi alışkanlıklar kazanmalarını sağlamakla görevli ve yükümlü olan yatılı sosyal hizmet kuruluşlarıdır.
Yetiştirme Yurtları
Yetiştirme yurtları, 13-18 yaşları arasındaki korunmaya muhtaç çocukları korumak ve bir iş veya meslek sahibi edilmeleri ve topluma yararlı kişiler olarak yetişmelerini sağlamakla görevli ve yükümlüm olan yatılı sosyal hizmet kuruluşlarıdır.
Yetiştirme yurtlarında bulunan çocukların bir iş veye meslek sahibi edilmelerinde çeşitli kaynaklar değerlendirilmektedir. Bunların başında okullar gelmekte ve yetenek durumları uygun olan çocukların eğitim sürecine girmeleri sağlanmaktadır. Diğer grupta yer alan çocuklar arasında, SHÇEK Genel Müdürlüğü bünyesindeki atölyelerde veya piyasadaki iş yerlerinde genel hükümler doğrultusunda işe yerleştirilmekte ve bu suretle meslek sahibi olmaları sağlanmaktadır.
Koruyucu Aileler
Koruyucu aile hizmetleri, 1961 yılında başlamıştır. Koruyucu aileler, öz ailesi tarafından bakılmayacak durumda olan ya da öz ailesi yanında kalması bedensel, ruhsal ve sosyal gelişimi bakımından sakıncalı olduğu kabul edilen çocuğun evlatlık verilmesinin olanaklı olmadığı ya da uygun görülmediği durumlarda, evlerinde kalacağı, öz anne babasının yerini alabilecek, ona her bakımdan sürekli ya da geçici, gönüllü ya da ücretli olarak bakım ve eğitim sağlayabilecek olan ailedir (Tomanbay,1999).
Çocuk ve Gençlik Merkezleri
Çocuk ve gençlik merkezleri, 2828 sayılı kanunla belirlenmiş korunmaya muhtaç çocuk tanımının kapsamı içinde düşünülebilecek çocukların; kişisel, ailevi, sosyal ve ekonomik özellikleri ve ihtiyaçları göz önünde tutulmak suretiyle, durumlarına uygun bir sosyal programdan( kuruluş bakımı, sosyal yardım vb.) yararlandırmak üzere; ön incelemelerinin yapıldığı ve geçici barınma ve rehabilitasyon olanaklarının sağlandığı yatılı ve gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarıdır(Çengelci,1998)

1.1.5.1.2. Özürlülere Yönelik Sosyal Hizmetler
SHÇEK’in özürlülere yönelik hizmetleri, esas itibariyle bakım ve rehabilitasyon merkezleri bünyesinde gerçekleştirilmektedir.
“Bakım ve rehabilitasyon merkezleri; bedensel, zihinsel ve ruhsal özürleri nedeniyle, normal yaşamın gereklerine uyamama durumunda olan kişilerin, fonksiyon kayıplarını gidermek ve toplum içinde kendi kendilerine yeterli olmalarını sağlayan beceriler kazandırmak veya bu becerileri kazanamayanlara devamlı olarak bakmak üzere kurulan sosyal hizmet kuruluşlarıdır.
SHÇEK’in yetişkinlere yönelik sosyal rehabilitasyon hizmetlerinin ağırlığını, görme özürlüler oluşturmaktadır. Kurumun biri Ankara’da ve biride İstanbul’da olmak üzere iki görme özürlüler rehabilitasyon merkezi bulunmaktadır. Bu merkezlerde yılda iki dönem halinde ve 22’şer haftalık sürelerle, 18-35 yaşları arasındaki yetişkin özürlülere rehabilitasyon hizmeti sunulmaktadır.
Spastik çocuklar eğitim ve rehabilitasyon merkezinde ise, 0-14 yaşları arasındaki spastik çocuklara özel eğitim, rehabilitasyon ve tedavi hizmeti sunulmaktadır(Çengelci,1998)

1.1.5.1.3. Yaşlılara Yönelik Sosyal Hizmetler
Yaşlı hizmetleri yaşlıların sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak, hayatlarını sağlık ve güvenlik içinde sürdürmelerini sağlamak amacıyla gerçekleştiren faaliyetler bütünüdür.
Yaşlılara SHÇEK tarafında sunulan hizmetlerin önemli bir bölümü huzurevleri bünyesinde gerçekleştirilen hizmetlerden oluşmaktadır.
Huzurevi
Huzurevi, yaşlı ve güçsüzlüğü nedeniyle kendi başına kalmayan, birlikte olabileceği bir yakını olmayan kişilere toplu yaşam tarzında bakım, yeme içme, barınma ve sosyal yaşam sağlayan yatılı kurumdur(Koşar,1996)
Yaşlı Dayanışma Merkezi
SHÇEK’in yaşlılara yönelik diğer bir hizmeti de yaşlı dayanışma merkezleridir. Yaşlı dayanışma merkezleri, yaşlılara gündüz saatleri içinde sosyal ve kültürel etkinlikler sunan ve karşılaştıkları çeşitli günlük aksaklıkları da gerekli personel, araç ve gereci temin etmek suretiyle gidermeye çalışan sosyal hizmet kuruluşlarıdır
1.1.6. GENELCİ YAKLAŞIMDA SOSYAL HİZMET UZMANININ İŞLEV VE ROLLERİ
Sheafor ve Horejisi (2003) sosyal hizmet uzmanının mesleki rollerini ve buna karşılık gelen rollerini sıralamıştır. Bu bağlamda sosyal hizmet uzmanının birbiriyle bağlantılı on rolü olduğunu belirtmiştir.
• Bağlantı Kurucu Rolü: Sosyal hizmet uzmanı müracaatçının durumunu ve kaynaklarını değerlendir me, havale etme, hizmet sunum sistemleri arasında bağlantı kurma ve bilgi verme işlevi,
• Savunucu Rolü: Sosyal hizmet uzmanı müracaatçı veya vaka savunuculuğu, sınıf savunuculuğu işlevi,
• Öğretici Rolü: Sosyal hizmet uzmanı toplumsal ve günlük yaşam becerilerinin kolaylaştırılması, temel koruma işlevi,
• Danışman Rolü: Sosyal hizmet uzmanı psiko-sosyal değerlendirme ve teşhis, dengeyi korumaya yönelik bakım, sosyal tedavi, uygulamanın değerlendirmesi işlevi,
• Vaka Yöneticisi Rolü: Sosyal hizmet uzmanı müracaatçının belirlenmesi ve yönlendirilmesi, müracaatçının değerlendirilmesi, hizmet ve tedavi planlaması, bağlantılandırma ve hizmetlerin eşgüdümü, takip ve hizmet sunumu gözleme, müracaatçının desteklenmesi işlevi,
• İşyükü Yöneticisi Rolü: Sosyal hizmet uzmanı çalışma planı hazırlama, zaman yönetimi, kalitenin sürdürülmesini gözleme, bilgi işleme işlevi,
• Personel Geliştiricisi Rolü: Çalışanların oryantasyonu ve eğitimi, personel yönetimi, süper vizyon, konsültasyon işlevi,
• Yönetici Rolü: Yönetim, kurum içi ve dışı eşgüdüm, politika ve program geliştirme ve program değerlendirme işlevi,
• Sosyal Değişme Ajanı Rolü: Sosyal sorunların ve politikaların analizini yapma, toplumun ilgisini harekete geçirme ve sosyal kaynakların geliştirilmesini sağlama işlevi,
• Profesyonel Rolü: Kendini değerlendirme, kişisel ve mesleki gelişim ve sosyal hizmet mesleğinin güçlendirilmesi işlevlerine sahiptir. 1.2. ARAŞTIRMANIN PROBLEMİ:
Sosyal hizmet mesleği, sosyal refah kurumunun işlevsellik kazanmasının bir gereği olarak ortaya çıkmakla birlikte genelde sosyal refah sistemi içinde sorumlu çeşitli meslek ve disiplinlerin ihtisas alanları dışında kalan faaliyetlerin yerine getirilmesi için duyulan ihtiyacın bir sonucu olarak yorumlanmaktadır. Meslekleşmenin tarihsel süreci içinde sosyal refah hizmetleri ile sanayileşmenin ilişkisi çok sık kurulmuştur. Bu ilişki içinde, 1800’lerin başında varlığından pek de bahsedilmeyen sosyal hizmet mesleği; sanayileşme ve onun doğurguları ile sıkı bir neden sonuç ilişkisi içindedir(Özdemir, 2000).
Çağımız toplumlarında kalkınmanın insan unsuruna ağırlık veren sosyal hizmet; bir yönden bireyin çevresi ve içinde bulunduğu yaşam durumları ile sürekli etkileşimleri çerçevesinde, toplumsal işlevselliğini ve üyesi olduğu toplumun normatif ve sosyal değerlerine uyumunu güçleştiren engelleri ortadan kaldırarak ya da baskılarını hafifleterek kendini gerçekleştirmesine olanak sağlamayı, diğer yönden ise toplumun olanak ve koşullarını bireyin gelişmesine katkıda bulunabilecek düzeyde geliştirmeyi ve değiştirmeyi amaçlamakta olan bir meslektir (Kut,1988). Sosyal hizmet mesleği bu amaçladıklarını yerine getirirken kendine has yöntemleri kullanır.
Davranış ve sosyal bilimleri temel alan uygulamalı bir bilim olan sosyal hizmet, mikro, mezzo ve makro düzeyde tüm insanların psiko-sosyal işlevlerini yerine getirmede ve refahlarının sağlanmasında koruyucu, geliştirici ve rehabilite edici işlevleriyle önemli bir misyona sahiptir. Ülkemizin bugün içinde bulunduğu sosyo ekonomik ve kültürel ortam nedeniyle sosyal hizmet uygulamalarına duyulan ihtiyaç ve bu bağlamdaki çalışmalar giderek artmaktadır (Bulut, 2004). Giderek artan bu ihtiyaca cevap verebilmenin yolu şüphesiz ki yeni sosyal hizmet okullarının açılmasına bağlıdır. Fakat ülkemizde sosyal hizmet eğitimi yalnızca Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmetler Yüksekokulu ve Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimler Fakültesi Sosyal Hizmetler bölümünde verilmektedir. Ülkemizde 1960’lı yıllardan beri eğitim veren Sosyal Hizmetler Yüksekokulu mezun sayısı günümüze kadar yaklaşık üç bin civarındadır. Emekli olanlar ile çeşitli sebeplerle mesleğini uygulamayan sosyal hizmet uzmanlarını düşündüğümüzde ve Türkiye’nin demografik yapısıyla karşılaştırdığımızda bu kadar sosyal hizmet uzmanının giderek artan ihtiyaca cevap vermesi mümkün görünmemektedir. Bu durum ortaya yeni problemlerin çıkmasına sebep vermekte kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanları birtakım güçlüklerle karşılaşmaktadırlar.
Bu bilgiler ışığında Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının görüş ve değerlendirmelerine başvurarak sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılşatıkları güçlükler, kendi değerlendirmelerine göre bu güçlüklerin nedenleri, kurumla ve bürokrasiyle ilgili sıkıntılar ve mesleğin Samsun İli’ndeki misyonunu ortaya koymak araştırmanın problemini oluşturmaktadır.

1.3.ARAŞTIRMANIN AMACI:
Bu araştırmanın temel amacı Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılkaştıkları güçlüklerdir.
Araştırmada yukarıda ifade edilen ana amaç doğrultusunda alt amaçlar ve bu amaçlarla cevplandırılacak sorular aşağıdaki gibi gruplandırılmıştır.
1. Bazı sosyo demografik özellikleri:
1.1. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının yaş, cinsiyet, medeni durum gibi kimlik bilgileri nelerdir?
1.2. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının sosyo ekonomik düzeylerine ilişkin bilgiler nelerdir?
1.3. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının eğitim durumları ve çalışma yaşamlarına ilişkin bilgiler nelerdir?
2. Çalıştıkları alan ve kuruluşa ilişkin bazı bilgilerin belirlenmesi:
2.1. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının çalıştıkları alan, kuruluş ve kuruluştaki kapasiteye yönelik bilgiler nelerdir?
2.2. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleksel görevleri dışında yaptıkları işler nelerdir?
3. Sosyal hizmet uzmanlarının uygulama sırasında karşılaştıkları engellerin belirlenmesi:
3.1. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının eğitimleri sırasında edindikleri mesleki bilgi ve becerilerini uygulama olanaklarını nasıl değerlendirmektedirler?
3.2. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanları kendi performanslarını nasıl değerlendirmektedirler?
3.3. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulama sırasında karşılaştıkları engeller nelerdir?
3.4. Samsun İli’inde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının çalıştıkları kuruluşların işleyişini ve uygulamaların verimliliğini etkileyen sorunlar nelerdir?


1.4. ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ:
Bir araştırmanın önemi; araştırmacının kendi amacını ortaya koyması; araştırmacının çalışmayı neden yaptığını tanımlamasıdır.
Bu araştırmanın yapılmasında araştırmacının kendi amacı ve varmak istediği nokta; Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalar sırasında yaşadıkları güçlükleri yine bu kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının değerlendirmeleri çerçevesinde saptamak ve analiz etmektir. Gerek uygulama için gerekse içinde bulunulan durum ile ilgili kuramsal bilgiye yönelik yerel düzeyde hissedilen bilgi eksikliğini gidermeye çalışmanın bu açıdan önemli olduğu düşünülmektedir.
Bu araştırmanın uygulama açısından öncelikle Samsun’daki sosyal hizmet mesleğinin bugünkü durumunu ortaya koyan öncü çalışmalardan birisi olacağı, yerel düzeyde bilim ve meslek olarak sosyal hizmetin gelişimi açısından yapılacak diğer çalışmalara kaynak oluşturacağı ve yeni araştırmalara olanak sağlayacağı düşünülmüştür. Literatürde yerel düzeyde sosyal hizmet uzmanlarının sıkıntılarını ve sosyal hizmet uygulamalarında karşılaşılan güçlüklerin neler olduğunu ortaya koyan bir çalışmaya rastlanmamış olması da bu çalışmanın kuramsal bir öneme sahip olduğunun göstergesidir.
Son zamanlarda sosyal hizmet kuruluşlarına ve meslek elemanlarına artan ihtiyaç giderek artmaktayken taşra teşkilatlarında bulunan kuruluşlar ve meslek elemanları yetersiz kalmaktadır. Bu yetersizlik dolaylı olarak uygulamaları etkilemekte ve hizmet kalitesini düşürmektedir. Tüm bunların sonucu olarak ise sosyal hizmet mesleğine karşı geliştirilen önyargılar ve kuşkular bu konun araştırılması açısından önemli olduğunu göstermiştir. 1.5. ARAŞTIRMANIN SAYILTILARI:
Araştırma ile ilgili olarak aşağıdaki temel sayıltılar kabul edilmiştir.
1. Meslek elamanı olarak sosyal hizmet uzmanlarının sayısının yetersiz olduğu varsayılmaktadır.
2. Sosyal hzimet uzmanlarının mesleki uygulamaları sırasında birtakım güçlüklerle karşılaştıkları varsayılmaktadır.
3. Sosyal hizmet alanının böyle bir çalışmaya ihtiyacı olduğu varsayılmaktadır
4. SHÇEK bünyesinde verilen hizmetlerin verimli olmadığı varsayılmaktadır.
5. Çalışmaya katılımın gönüllü olması nedeniyle araştırmaya katılan guruptan doğru ve güvenilir bilgi elde edileceği varsayılmaktadır.
6. Araştırmada veri toplama aracı olarak kullanılacak görüşme formlarının amaca ulaşmak için gerekli olan bilgileri toplamak açısından yeterli olacağı varsayılmaktadır.
1.6. ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLAR:
1. Araştırma belirlenen araştırma amaçları ile sınırlıdır.
2. Araştırma belirlenen problem odağıyla sınırlıdır.
3. Araştırma belirlenen araştırma amaçları doğrultusunda hazırlanacak görüşme formu ile bunların kapsadığı sorular ve bunlara verilecek olan cevaplarla sınırlıdır.
4. Araştırma Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarından çalışmaya katılmayı kabul edenlerle sınırlıdır.
5. Araştırma bir yarıyıl dönemiyle (Mart 2006 - Mayıs 2006) sınırlıdır.

1.7. TANIMLAR:
Araştırmada kullanılacak tanımlar işlevsel tanım şeklinde yer almıştır.
Sosyal Hizmet / Sosyal Çalışma :
SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda sosyal yardım, sosyal refah ve sosyal güvenlik konularında işlev gösteren bir meslek ve bu konulara ilişkin bilgi üreten bir disiplindir.
Sosyal Hizmetler:
Toplumdaki insan kaynaklarının korunması ve geliştirilmesi ile doğrudan ilgili, toplumun sosyal refahı yönünde devletçe örgütlenmesi ve yürütülmesi gerekli görülen eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik (sosyal sigortalar ve sosyal hizmet alanları) hizmetleridir (Tomanbay, 2000).
Sosyal Hizmet Uzmanı / Sosyal Çalışmacı:
Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kurumlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarını kapsar.

Müracaatçı:
Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlardan hizmet alan kişileri kapsar.
Araştırma Grubu:
Samsun İli’nde SHÇEK’e kuruluşlarda çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarından çalışmaya katılmayı kabul edenlerden oluşan gruptur.
BÖLÜM II
YÖNTEM
2.1. ARAŞTIRMANIN MODELİ:
Araştırmada Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların mesleki uygulamaları sırasında karşılaştıkları güçlükler varolan şekliyle betimlenmeye çalışılmıştır. Bu nedenle araştırmada tarama modelleri kullanılmıştır. Tarama modelleri geçmişte ya da gelecekte halen varolan bir durumu varolduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırma yaklaşımıdır.
Araştırma Samsun’da SHÇEK’ e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının yaşadığı sıkıntıların neler olduğunu ve uygulamaya dönük karşılaşılan engellerin ortaya konulmasını hedeflemektedir. Bu nedenle araştırmada tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Genel tarama modeli; çok sayıda elemandan oluşan bir evrende, evren hakkında genel bir yargıya varmak amacı ile, evrenin tümü ya da ondan alınacak bir grup, örnek ya da örneklem üzerinde yapılan tarama düzenlemeleridir.

2.2. EVREN VE ÖRNEKLEM:
Bu araştırmada araştırmanın amaçları doğrultusunda, Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının bilgi görüş ve deneyimlerinden yararlanılmıştır.
Bu bağlamda araştırmanın evreni; Samsun’da SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kuruluşlarında çalışan 20 Sosyal Hizmet Uzmanı oluşturmaktadır.
Araştırmanın örneklemini ise; Samsun’da SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kuruluşlarında çalışan 20 Sosyal Hizmet Uzmanından çalışmaya katılmayı kabul eden 14 Sosyal Hizmet Uzmanı oluşturmaktadır.
Çalışmaya katılması beklenen fakat çeşitli nedenlerden dolayı çalışmaya katılmak istemeyenler göz önünde bulundurularak verilerin güvenirliliği açısından gönüllü katılım esas alınarak çalışmaya katılmak istemeyenler araştırmaya dahil edilmemiştir.

2.3.ARAŞTIRMADA VERİ TOPLAMA ARACI VE VERİLERİN TOPLANMASI:
Bu araştırmada veriler Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kuruluşlarında çalışan sosyal hizmet uzmanları; araştırma amaçları doğrultusunda oluşturulan soru kağıtları aracılığıyla toplanmıştır. Ayrıca sosyal hizmet uzmanları ile yapılmış yüz yüze görüşmeler, çalışmanın yapıldığı kuruluşlarda yapılan gözlemler nitel veriler olarak çalışmanın değerlendirilmesinde ve toplanacak nitel verilerin anlaşılmasına, değerlendirilmesine ve yorumlanmasına katkısı olmuştur.
Araştırmada veri toplamak için soru kağıdı hazırlanmıştır. Bu soru kağıdı ve içeriği aşağıda açıklanmıştır:
Anket Formu: Bu form çalışmanın amacını ve odağını oluşturan Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kuruluşlarında çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarını tanımak ve uygulamaya ilişkin sıkıntı ve problemleri saptamak için hazırlanmıştır. Form kimlik bilgileri, aile yapısına ait bilgiler, çalışma yaşamı, uygulama ve öneriler bölümlerinden oluşacaktır. Bu form araştırmacı ile araştırma grubuna giren Sosyal Hizmet Uzmanları arasında yüz yüze bireysel görüşmeler ile doldurulmuştur.

2.4. VERİLERİN ÇÖZÜMLENMESİ VE YORUMLANMASI:
Uygulanan soru kağıtlarına verilen yanıtlar aracılığıyla elde edilen veriler istatistiksel çözümlemeler aracılığıyla elde edilmiştir.
Araştırmada elde edilecek veriler bilgisayar ortamında SPSS programı kullanılarak düz ve çapraz tablolar çıkarılarak frekans dağılımı ve yüzdeler şeklinde ifade edilmiştir.
Veriler, araştırma amaçları esas alınarak analiz edilmiş ve dış yorumlarla desteklenmiştir.

2.5. SÜRE VE OLANAKLAR:
Araştırma 2006 Bahar dönemini kapsayan eğitim-öğretim sürecinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma için gerekli tüm giderler araştırmacı tarafından karşılanmıştır.BÖLÜM III

BULUGULAR VE YORUM

“Samsun ili’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılaştıkları güçlükler” adını taşıyan ve Samsun SHÇEK bünyesindeki kuruluşlarda yaşanan olası sorunların fotoğrafını çekmeye çalışan bu araştırmanın bulgular bölümünde iki alt başlık yer almaktadır.

1. Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’lara ilşkin genel bulgular.

1.2. Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların çalıştıkları alan ve kuruma yönelik bazı bilgiler.

2. Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların mesleki uygulamalar sırasında karşılaştıkları güçlükler.


3.1. SAMSUN’DA SHÇEK’E BAĞLI KURULUŞLARDA ÇALIŞAN SHU’LARA İLŞKİN GENEL BULGULAR

3.1.1. Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Sosyo-Demografik Özelliklerine İlişkin Bulgular

Bulgular bölümünün ilk aşamasında Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların sosyo-demografik özelliklerine ilişkin bilgiler yer almaktadır. Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların yaş ve cinsiyet dağılımları, medeni durumları, gelir, konut ve çocuk sayısına ilişkin bulgularda bu bölümde yer almaktadır.

Tablo 1’de Samsun’da SHÇEK’e başlı kuruluşlarda çalışan kadın ve erkek sosyal hizmet uzmanlarının yaş ortalaması verilmiştir.

TABLO 1: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan SHU’ların Cinsiytelerine Göre Yaş Ortalamaları.
Cinsiyet Sayı Yaş Ortalaması
Erkek 8 37,5
Kadın 6 36,5
Toplam 14 37,15

Yapılan araştırma sonucunda elde edilen verilere göre Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan ve araştırma kapsamına giren 14 sosyal hizmet uzmanının %57,2’si erkek, %42,8’inin kadın olduğu belirlenmiştir. Tablo 1’de de görüldüğü gibi Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan 8 erkek SHU’nun yaş ortalaması 37,5 iken 6 kadın SHU’nun yaş ortalaması 36,5’tir. Her iki grubun yaş ortalaması ise 37,15’tir. Bu noktada Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların orta yaş grubunda olduğunu söyleyebiliriz.

Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların %85,7 (12)’si evli ve bunlardan % 35,7 (5)’i 2 çocukludur. 1 çocuklu olanların oranı da yine %35,7’dir. Araştırmaya katılan SHU’ların 13 (%92)’si lisan programından mezun olduktan sonra herhangi bir eğitim almamış olup sadece 1 SHU yüksek lisans programında mezundur.

Yine yapılan bu araştırmanın sonucuna göre %64 (9)’u 1990-1995 yılları arasında lisans programından mezun olmuş ve bunların %35’inin 10-14 yıldır SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalıştığı belirlenmiştir.

Araştırmaya katılan SHU’ların %57,2’si 900-1100 YTL arası gelire sahipken %42.8’i 1100 YTL ve üzerinde gelire sahiptir. Yine bu araştırmanın sonuçlarına göre araştırmaya katılan SHU’ların %57,2’si kiralık konutlarda oturuyorken %21,4’ü lojman ve %14,2’si kendi evinde oturmaktadır.
3.1.2. Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Kuruluş ve Alana İlişkin Bulgular

Bu bölümde araştırmaya katılan SHU’ların çalıştıkları alana göre dağılımları ve kuruluşlara yönelik bilgiler yer almaktadır. Araştırma kapsamındaki SHU’ların araştırma dönemi içinde çalıştıkları alanlar, kuruluştaki görevleri, SHÇEK’te çalışmadan önce çalıştıkları bir kuruluş olup olmadığı ve kuruluşlardaki amirlerinin unvanlarına ilişkin bilgiler üzerinde durulmaktadır.

TABLO 2: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Alanların Dağılımı
Çalışılan Alan Sayı %
Aile ve Çocuk Refahı Alanı 6 43
Yaşlılık 1 7,1
Gençlik Refahı Alanı 3 21,4
Özürlülük 1 7,1
Genel Sosyal Hizmetler 3 21,4
Toplam 14 100

Tablo 2’de görüldüğü gibi Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların büyük bir kısmı (%43) aile ve çocuk refahı alanında çalışmaktadır. Buna ilişkin olarak SHÇEK bünyesinde verilen hizmetlerin aile ve çocuk refahı alanına ağırlık verdiği ve istihdamında bu alanda yoğunlaştığını söyleyebiliriz.

Yapılan araştırmada elde edilen verilere göre SHU’ların çalıştıkları kuruluştaki görevleri tablo 3’te belirtilmiştir.

TABLO 3: : Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Kuruluştaki Görevlerinin Dağılımı.
Kuruluştaki Görev Sayı %
Müdür 3 21,4
Müdür Yardımcısı 1 7,1
Sosyal Hizmet Uzmanı 10 71,5
Toplam 14 100

Tablo 3’te görüldüğü gibi Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların büyük çoğunluğu (71,5) meslek elemanı olarak görev yaptığı, çok az bir bölümünün müdür veya müdür yardımcısı olarak çalıştığı görülmektedir.

TABLO 4: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Daha Önce Resmi/Özel Başka Bir Kuruluşta Çalışıp Çalışmadıkları.
Kuruluş Sayı %
Resmi 1 7,1
Özel 5 35,7
Çalışmadı 8 57,2
Toplam 14 100

Tablo 4’te araştırmaya katılan SHU’ların daha önce SHÇEK’ten farklı özel veya resmi bir kuruluşta çalışıp çalışmadıklarını görmekteyiz. Buna göre şuan Samsun’da SHÇEK bünyesinde görev yapmakta olan sosyal hizmet uzmanlarından sadece 1 (%7,1)’i daha önceden resmi bir kuruluşta çalışmışken, % 35,7’si özel kuruluşlarda ve geri kalan büyük kısım (57,2) ise sadece SHÇEK’te çalışmıştır.

TABLO 5: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Kuruluştaki Amirlerinin Ünvanları Dağılımı.
Unvan Sayı %
SHU 3 21,4
Psikolog - -
Sosyolog - -
Öğretmen 10 71,5
Çocuk Gelişlimi ve Eğit. - -
Diğer 1 7,1
Toplam 14 100

Tablo 5’i incelediğimizde Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan SHU’ların çalıştıkları kuruluşlardaki amirlerinin ünvanlarını görmekteyiz. Bulgulara göre Samsun’da hizmet veren kuruluşların sadece 3 (21,4)’ünde SHU idarecilik yapmaktayken büyük çoğunluğun (71,5) amirinin ünvanı öğretmen olarak belirlenmiştir. Sadece bir SHU amirinin tabloda bulunmayan bir meslekten olduğunu belirtmiştir.

3.1.3. Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan SHU’ların Mesleki Uygulamalar Sırasında Karşılaştıkları Güçlüklere İlişkin Bulgular

Bu bölümde araştırmaya katılan sosyal hizmet uzmanlarının araştırmanın da asıl amacına uygun bir şekilde mesleki uygulamaları sırasında karşılaştıkları veya karşılaşabilecekleri güçlükler üzerinde durulacağı gibi bu güçlükler sorulan sorular aracılığıyla yine SHU’ların kendi değerlendirmeleri ölçüsünde belirlenmiştir

TABLO 6: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Sosyal Hizmet Mesleği ve Yöntemlerini Uygulama Bakımından Kendilerini 5 Puan Üzerinden Değerlendirmelerinin Cinsiyetleriyle Karşılaştırılması
Cinsiyet Sayı Ortalama Puan
Erkek 8 4,12
Kadın 6 4,33
Toplam 14 4,21

Tablo 6’da görüldüğü üzere sosyal hizmet uzmanlarına kendilerini 5 puan üzerinden değerlendirmeleri istenmiş ve verilen puanlar soncu cinsiyete göre puan ortalaması oluşturulmuştur. Bu göre 8 erkek SHU’nun kendilerine verdikleri ortalama puan 4,12 iken, 6 kadın SHU’nun kendilerine verdikleri ortalama puan 4,33 tür, her iki grubun ortalama puanı ise 4,5’in altındadır. Tabloya dikkatli bakıldığında sayıları daha az olan kadın SHU’ların erkeklere oranla kendilerini değerlendirirken kendilerine daha iyi puanlar verildiği görülmekte ve erkeklerin ortalamasından yüksek bir ortalamaya sahip olduğu dikkat çekmektedir.

Araştırmaya katılan sosyal hizmet uzmanlarının kendilerine verdiği puan değerlendirmesini yaptıktan sonra tablo 7’yi incelediğimizde çalıştıkları kuruluşlarda verimli bir sosyal hizmet uygulaması olup olmadığına ilişkin soruya SHU’ların %50’si kuruluşlarında verimli bir sosyal hizmet uygulaması olduğu cevabını vermiştir.

TABLO 7: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Kuruluşlarda Kendi Değerlendirmeleri Doğrultusunda Verimli Bir Sosyal Hizmet Uygulaması Olup Olmadığına İlişkin Bulgular
Verimli Bir Sosyal Hizmet Uygulaması Sayı %
Evet 7 50
Hayır 4 28,6
Kısmen 3 21,4
Toplam 14 100

Yine tablo 7’yi incelediğimizde araştırmaya katılan 14 SHU’nun yarısının (%50) bu soruya hayır ve kısmen yanıtını verdiğini görmekteyiz. Fakat buna karşın tablo 10’u incelediğimizde niteliksiz personel yetersiz diyenlerin oranı %65’leri bulmaktadır.

Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan ve araştırmaya dahil olan 14 sosyal hizmet uzmanından, kuruluşlarında verimli bir soysala hizmet uygulamasının kısmen olduğunu ve verimli bir uygulamanın olmadığını düşünen toplam 7 sosyal hizmet uzmanı, kuruluşlarında verimli bir sosyal hizmet uygulamasının olmayışının nedenlerini tablo 8’de ki gibi değerlendirmişleridir. Buna göre 7 sosyal hizmet uzmanından sadece 5 (35,7)’si müracaatçı sayısının çok fazla olmasına karşın yeterli sayıda SHU olmamasının verimli bir sosyal hizmet uygulamasını etkilediğini; 2 SHU ise kısmen etkilediğini düşünmektedir. İlginç bir bulgu olarak SHU’ların 5(%35,7)’si ise kuruluşlarda çalışan diğer SHU’ların mesleki bilgi ve deneyim açısından yetersiz olmasını verimli bir sosyal hizmet uygulamasının olmayışı nedeni olarak belirtmişlerdir. Fakat buna karşın tablo 10’da “meslekte yeniydim deneyimim az” değişkeni araştırmaya katılan tün SHU’lar tarafından “hayır” seçeneği işaretlenerek cevaplandırılmıştır. Yine tablo 8’e göre 4 SHU, idarecilerin sosyal hizmet uzmanlarını nasıl çalıştıracaklarını bilmemelerinden dolayı verimli bir sosyal hizmet uygulaması olmadığını düşünmektedir. SHU üzerinde çok fazla evrak yükü olmasından dolayı verimli bir sosyal hizmet uygulaması yok diye düşünen 5 SHU’nun yanı sıra bu durumun verimliği kısmen etkilediğini düşünen 2 SHU bulunmaktadır.

TABLO 8: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Kuruluşlarda Verimli Bir Sosyal Hizmet Uygulaması Olmayışının Nedenlerine Yönelik Bulgular

Nedenler Evet Hayır Kısmen Toplam
n-% n-% n-% n-%
Müracaatçı sayısının çok fazla olmasına karşın kuruluşta yeterli sayıda SHU olmaması 5
35,7 - 2
14,3 7
50
Kuruluşta çalışan sosyal hizmet uzmanı (ya da uzmanlarının) mesleki bilgi ve deneyim açısından yetersiz olması - 2
14,3 5
35,7 7
50
İdarecilerin SHU’ları nasıl çalıştıracaklarını bilmemeleri 1
7,2 2
14,3 4
28,5 7
50
SHU’nun üzerinde çok fazla evrak yükü olması 5
35,7 - 2
14,3 7
50
Bazı SHU’ların mesleki sorumluluklarını tam olarak yerine getirmemesi 1
7,2 2
14,3 4
28,5 7
50
Sosyal hizmetin rol ve işlevi içine giren işlerin başka meslek elemanları tarafından yerine getirilmesi - 2
14,3 5
35,7 7
50

Tablo 8’de görüldüğü üzere verimliliği kısmen etkileyen unsurlardan biri olarak 7 SHU’dan 4 (28,5)’i bazı SHU’ların mesleki sorumluluklarını tam olarak yerine getirememesi olduğunu belirtmiş, yine kısmen sosyal hizmetin rol ve işlevi içine giren işlerin başka meslek elemanları tarafından yerine getirilmesinin verimliliği etkilediğini düşünen 5 (35,7) SHU bulunmaktadır.

Tablo 9’da sosyal hizmet uzmanlarının çalıştıkları kuruluşlarda performanslarını etkileyebilecek olumlu ve olumsuz durumlara ilişkin bulgular gösterilmiştir. Buna göre; SHU’ların mesleği uygulama isteklerinin ve mesleğe ilişkin kendi düşüncelerinin çalışma performanslarına büyük ölçüde olumlu etkisi vardır. Bu sonuç uzmanların genellikle mesleki çalışmalarını yürütmede istekli, mesleklerine karşı olumlu bir duruş içerisinde olduklarını göstermektedir. Aldığı mesleki eğitimin olumsuz etkisi olduğunu düşünen bir SHU olmakla birlikte büyük çoğunluğun (12) aldığı eğitimin olumlu etkisi olduğunu belirtmiştir. Araştırmaya katılan 14 SHU’dan 2’sinin ise çalıştığı kuruluşun amaç ve hedeflerinin performansına etkisi olup olmadığı hususunda emin olamadığını belirtmiş, 12 SHU ise genelde bu durumun olumlu etkilediğini belirtmiştir.

TABLO 9: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Kuruluşlarda Performanslarını Etkileyebilecek Durumlara İlişkin Bulgular

Performansı Etkileyebilecek Durumlar Çok Olumlu Etkisi Var Olumlu Etkisi Var
Emin Değilim
Olumsuz Etkisi Var
Çok Olumsuz Etkisi Var Toplam


n-% n-% n-% n-% n-% n-%
Mesleğimi uygulama isteğim 6
42,8 8
57,2 - - - 14
100
Aldığım mesleki eğitim 5
35,7 7
50 1
7,2 1
7,2 - 14
100
Benim mesleğime ilişkin düşüncem 7
50 7
50 - - - 14
100
Çalıştığım kuruluşun amaç ve hedefleri 6
42,8 6
42,8 2
14,4 - - 14
100
Çalıştığım kuruluşta idarenin mesleğime ilişkin düşünce ve tavırları 4
28,5 5
35,7 5
35,7 - - 14
100
Çalıştığım kuruluşta diğer meslek elemanlarının işbirliği, tutum ve davranışları ile mesleğime bakış açıları 7
50 3
21,4 3
21,4 1
7,2 - 14
100
Çalıştığım kuruluşta emek ve çabaya gösterilen destek 5
35,7 4
28,5 3
21,4 2
14,3 - 14
100
Çalıştığım kuruluşta yapılan iş değerlendirme düzeyi ve işe verilen önem verilen önem 5
35,7 5
35,7 3
21,4 1
7,2 - 14
100
Tablo 9 incelediğinde genel olarak SHU’ların performanslarını etkileyen unsurların olumlu yönde olduğu, olumsuzlukların ise çok az sayıda SHU tarafından belirlendiği gibi % 7,2 ile diğer meslek elemanlarının tutum davranış ve mesleğe olan bakış açıları olduğu, %14,3 ile çalışılan kuruluşta emek ve çabaya gösterilen desteğin eksik olduğu ve performansı olumsuz etkilediği ve yine %7,2 ile işe verilen önemim performansı olumsuz etkilediği belirlenmiştir.

TABLO 10: Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Mesleki Uygulamalar Sırasında Karşılaşabilecekleri Olası Engellere Yönelik Bulgular

Sorunlar ve Olası Engeller Evet Hayır Kısmen Toplam
n-% n-% n-% n-%
Eğitimim yeterli değil, bilgi eksikliğim var - 9
64,3 5
35,7 14
100
İş yoğunluğu nedeniyle kendimi geliştiremiyorum 3
21,5 5
35,7 6
42,8 14
100
Meslekte yeniyim, deneyimim az - 14
100 - 14
100
Aldığım eğitim ile yaptığım iş çok farklı 1
7,2 7
50 6
42,8 14
100
Kuruluşta bana mesleki anlamda gerekli sorumluluk verilmiyor 1
7,2 13
92,8 - 14
100
Gerekli uygulamaları yapabilecek kaynaklar yetersiz 3
21,5 5
35,7 6
42,8 14
100
Yetki belirsizliği, yetki gaspı ve çatışması var 2
14,3 10
71,2 2
14,3 14
100
Bazı meslek grupları üstünlük kurma uğraşı içinde 1
7,2 10
71,2 3
21,6 14
100
Müracaatçı sistemiyle ilişki kurma ve sürdürmede güçlükler var - 9
64,3 5
35,7 14
100
Siyasal baskılar yaşanıyor 3
21,5 5
35,7 6
42,8 14
100
Rol, görev ve sorumluluklarda belirsizlikler var 1
7,2 7
50 6
42,8 14
100
Nitelikli personel yetersiz 9
64,3 4
28,6 1
7,2 14
100
Bazı uzmanların meslek etiğine ve sorumluluğuna uygun olarak çalışmaması sonucu işler her zaman düzenli yürümüyor 2
14,3 5
35,7 7
50 14
100
Çalıştığım kuruluşun bana sunduğu imkanlar ve çalışma koşulları yetersiz 3
21,5 5
35,7 6
42,8 14
100
Çalıştığım kuruluşta idarenin tutum ve tavırları 1
7,2 8
57,2 5
35,7 14
100
Toplumun mesleğe ve kuruma bakış açısı 2
14,3 5
35,7 7
50 14
100
Kurumun maddi kaynaklarının yetersizliği 4
28,6 4
28,6 6
42,8 14
100

Tablo 10’da Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalar sırasında karşılaşabilecekleri olası engellere yönelik bilgiler belirlenmeye çalışılmıştır. Buna göre; kısmen bilgi eksikliği olanların oranı %35,7 iken, kısmen iş yoğunluğu nedeniyle kendini geliştiremediğini düşünenlerin oranı %42,8’dir. Karşılaşılan güçlükler arasında sayılan meslekte yeniyim deneyimim az değişkenine ise araştırmaya katılan tüm SHU’lar hayır cevabını vermiştir. Günümüzde başka meslek elemanlarının da bizde sosyal çalışma yapabiliriz demesine karşın sosyal hizmet eğitimi almış SHU’ların %42,8’inin kısmen olarak aldıkları eğitimle yaptıkları işin farklı olduğunu belirtmeleri ise dikkat çekici bir bulgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Kuruluşta kendisine gerekli sorumluluğun verilmediğini düşünen 1 SHU bulunurken araştırmaya katılan diğer 13 SHU bunun aksini belirtmiştir. Araştırma kapsamındaki SHU’ların mesleki uygulamalar sırasında karşılaştıkları en genel olası engeller ise şöyle sıralanabilir; %35,7 ile kısmen müracaatçı sistemiyle ilişki kurmada yaşanan güçlükler, %47,8 ile kısmen; % 21,4 ile tamamen siyasal baskıların yaşandığı, yine % 42,8 ile kısmen rol görev ve sorumluluklarda belirsizliklerin varlığı, çoğunluğun (%64,3) hemfikir olduğu nitelikli personel yetersizliği, %50 ile kısmen bazı SHU’ların meslek etiği ve sorumluluğuna uygun olarak çalışmadığı, yine %50 oranda kısmen toplumun mesleğe ve kuruma bakış açısının ve %42,8 ile kurumun maddi kaynaklarının yetersizliği araştırmaya katılan SHU’lar tarafından mesleki uygulamalar sırasında karşılaşılan güçlükler olarak belirtilmiştir.

BÖLÜM IV

SONUÇ VE ÖNERİLER
4.1. SONUÇLAR

Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılaştıkları güçlüklere yönelik yapılan bu çalışmada; sosyal hizmet uzmanlarının sosyo-demografik özellikleri, çalıştıkları alan ve kuruluşa ilişkin bilgilerin belirlenmesi, çalıştıkları kuruluşlarda kendi değerlendirmeleri doğrultusunda verimli bir sosyal hizmet uygulaması olup olmadığına yönelik bilgilerin belirlenmesi, verimliliği etkileyen unsurların tespit edilmesi, çalıştıkları kuruluşlarda performanslarını olumlu ve olumsuz etkileyen durumların belirlenmesi ve mesleki uygulamalar sırasında karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi gibi durumlar ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca SHU’ların kendilerini 5 puan üzerinden değerlendirmeleri istenmiş ve bu bulgu cinsiyetleriyle karşılaştırılmıştır. Benzer konularda yapılacak çalışmalara kaynak teşkil etmesi ve olanak sağlaması amacıyla yapılan bu araştırmada elde edilen sonuçlar aşağıda alt başlıklar altında sunulmuştur.


4.1.1. Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Sosyo-Demografik Özelliklerine İlişkin Sonuçlar

- Araştırma kapsamında yer alan SHU’ların yaş ortalaması 37 olup; yarısından fazlasını (%57,2)’sini erkek SHU’lar oluşturmaktadır.
- SHU’ların %85,7 (12)’si evli ve bunlardan % 35,7 (5)’i 2 çocukludur.
- Araştırmaya katılan SHU’ların 13 (%92)’si lisan programından mezun olduktan sonra herhangi bir eğitim almamış olup sadece 1 SHU yüksek lisans programında mezundur.
- SHU’ların %57,2’si 900-1100 YTL arası gelire sahipken %42.8’i 1100 YTL ve üzerinde gelire sahiptir.
- Araştırmaya katılan SHU’ların %57,2’si kiralık konutlarda oturuyorken %21,4’ü lojman ve %14,2’si kendi evinde oturmaktadır.
4.1.2. Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çalıştıkları Kuruluş Ve Alana İlişkin Sonuçlar

- SHU’ların büyük bir çoğunluğunun (%43) aile ve çocuk refahı alanında çalıştığı belirlenmiştir.
- SHU’ların büyük çoğunluğu (71,5) meslek elemanı olarak görev yapmaktadır.
- Araştırma kapsamındaki sosyal hizmet uzmanlarının %57,2’si SHÇEK’te çalışmaya başlamadan önce resmi yeya özel bir kuruluşta çalışmamış olup hizmetlerine SHÇEK’te başlamıştır.
- SHU’ların büyük çoğunluğun (71,5) amirinin ünvanı öğretmen olarak belirlenmiştir.


4.1.3. Samsun’da SHÇEK’e Bağlı Kuruluşlarda Çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının Mesleki Uygulamalar Sırasında Karşılaştıkları Güçlüklere İlişkin Sonuçlar

- SHU’lar mesleki yöntemleri uygulama açısından 5 puan üzerinden kendilerini değerlendirdiklerinde kadın SHU’lar ortalama kendilerine 4,33 puan vermişken, erkek SHU’lar kendilerine 4,12 puan vermiştir.
- Araştırma kapsamına giren SHU’ların %50’si kuruluşlarında kısmen ve tamamen verimli bir sosyal hizmet uygulaması olmadığını belirtmiştir.
- Verimli sosyal hizmet uygulamalarının eksikliğini müracaatçı sayısının fazla SHU sayısının yetersiz olmasına bağlayanların sayısı 5’tir.
- Yine 5 sosyal hizmet uzmanı kuruluşlarda çalışan diğer SHU’ların mesleki bilgi ve deneyim açısından yetersiz olmasını verimliliği olumsuz etkileyen nedenler arasında sıralamıştır. Buna karşın araştırmaysa katılan tüm SHU’lar deneyimli olduğunu ve gerekli mesleki yeterliliğe sahip olduğunu belirmiştir.
- Çalıştıkları kuruluşlarda verimli bir sosyal hizmet uygulaması olmamasının nedenlerinden biri olarak araştırmaya katılan SHU’ların %50 si ise kısmen ve tamamen olmak üzere evrak yükünün çok fazla olmasını belirtmiştir.
- SHU’ların aldıkları eğitimin performanslarına (85,7) olumlu etkisi olduğunu belirtmiştir.
- Kuruluşun amaç ve hedeflerinin performanslarına olumlu etkisi olduğunu düşünen 12 SHU bulunmaktadır.
- Araştırma kapsamındaki SHU’ların genel olarak performanslarını etkileyen unsurların olumlu yönde olduğu, olumsuzlukların ise çok az SHU tarafından belirlendiği sonucuna ulaşılmıştır.
- Araştırmaya katılan SHU’ların kendi değerlendirmeleri doğrultusunda kısmen bilgi eksikliği olanların oranı %35,7’dir.
- SHU’ların kendi değerlendirmeleri doğrultusunda kısmen iş yoğunluğu nedeniyle kendini geliştiremediğini düşünenlerin oranı %42,8’dir.
- SHU’ların tamamı ise kendini meslekte deneyimli ve gerekli yeterliliğe sahip görmektedir.
- SHU’ların %42,8’i kısmen olarak aldıkları eğitimle yaptıkları işin farklı olduğunu belirtmiştir.
- Araştırmaya katılan 14 SHU’dan 1’i kendisine gerekli sorumluluğun verilmediğini belirtmiştir.
- SHU’ların %35,7’i kısmen müracaatçı sistemiyle ilişki kurmada güçlükler yaşandığını belirmiştir.
- Araştırmaya katılan SHU’ların %47,8 ile kısmen, %21,4 ile tamamen siyasal baskılar yaşandığını belirtmiştir.
- Rol görev ve sorumluluklarda belirsizlik olduğunu düşünen SHU’ların oranı ise 42,8’dir.
- SHU’ların çoğunluğunun (%64,3) belirttiğine göre ise nitelikli personel yetersizliği mevcuttur.
- Araştırma kapsamındaki SHU’ların yarısı kısmen bazı sosyal hizmet uzmanlarının meslek etiği ve sorumluluğuna uygun olarak çalışmadığını belirtmiştir.
- SHU’ların %50’si toplumun mesleğe ve kuruma bakış açısının kısmen güçlük olduğunu belirtmiştir.
- Araştırmaya katılan SHU’ların %42,8’i kurumun maddi kaynaklarının yetersizliğini güçlük olarak belirtmiştir.
4.2. ÖNERİLER

Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılaştıkları güçlükleri belirlemek amacıyla yapılan bu çalışmada bazı sonuçlara ulaşılmıştır. Bu sonuçlara paralel olarak sunulan öneriler aşağıda yer almaktadır.

Sosyal hizmet uzmanlarının çoğunluğunun aile ve çocuk refahı alanında çalıştığı belirlenmiştir. Bu yığılmanın önlenmesi amacıyla sosyal hizmet alanlarında branşlaşmanın sağlanması gerekmektedir. Evrak yükü anlamında iş yükünün ve müracaatçı sayısının fazla olması nedeniyle SHU sayısı yetersiz kalıp mesleki uygulamalara (kişisel sosyal çalışma, sosyal grup çalışması ve toplum organizasyonu) zaman kalmamaktadır. Bu doğrultuda SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda sosyal hizmet uygulamalarının daha verimli hale getirilmesi için sosyal hizmet uzmanı istihdamının artırılması gerekmektedir.

SHU’ların büyük çoğunluğu nitelikli personel sayısının yetersiz olduğunu, kuruluşların maddi kaynaklarının yetersizliği ve müracaatçı kapasitesinin düşük olmasına karşın kapasite üzerinde hizmet verilmesinin verimliliğe olumsuz etki ettiğini belirtmiştir. Bu noktada Samsun’da SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda uygulamaların daha verimli hale getirilmesi için nitelikli personel sayısının artırılması, personele yönelik hizmet içi eğitim programlarının yoğunlaştırılması, maddi olanakların artırılması, kapasite üzerinde çalışan kuruluşların yenilerinin yapılması veya mevcut kuruluşlarının imkanlarının geliştirilmesi gerekmektedir.

Aldığı eğitimle yaptığı işin kısmen farklı olduğunu vurgulayan 6 SHU’nun bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna göre; sosyal hizmet eğitim müfredatının tekrar gözden geçirilerek, eski ve günümüzdeki müfredat karşılaştırılarak yeni bir müfredat oluşturulması ve bu müfredatın Türkiye şart ve gerçeklerine göre düzenlenmesi gerekmektedir. Kısmen hissedilen bu farklılığı ortadan kaldırmak için alanda deneyim kazanmış sosyal hizmet uzmanları da karar alma süreçlerine katılmalı ve alan-eğitim arasındaki bu kopukluluklar giderilmeye çalışılmalıdır.

Sosyal hizmet kuruluşlarında bazı SHU’ların meslek etiğine ve sorumluluğuna uygun çalışmaması sorununu da kuruluşlarda çalışan SHU’^ların tükenmişlik duygusunu azaltacak ve iş doyumunu artıracak çalışmaların yapılması ve kurumsal denetimlerin daha etkin ve işlevsel hale getirilerek ortadan kaldırılması mümkündür. Bu denetimlerin gerekirse ağır cezalar içermesi de bu sorunla baş etmede önem teşkil etmektedir.

Sosyal hizmetlere ilişkin sorunların makro düzeyde çözümlenmesi için kurumsal yönetim sorunları ile siyasi sorunların çözülmesi gerekmektedir. Buna ilişkin olarak SHÇEK mevzuatının yeniden gözden geçirilmesi hem çalışanlar hem de müracaatçılar lehine düzenlenmesi gerekmektedir. Kısaca SHÇEK’in örgütlenmesinin ve yönetiminin siyasal yapılaşmadan arındırılması gerekmektedir. Buna ek olarak SHÇEK bünyesinde yönetici olarak atanacakların siyasi irade doğrultusunda atanmayıp diğer kamu kuruluşlarında olduğu gibi belli bir standart geliştirilerek düzenlenecek olan görevde yükselme sınavlarıyla atanmaları gerekmektedir.

SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kuruluşlarında toplumsal gereksinimlerin karşılanmasına yönelik proje ve çalışmaların artırılması ve mutlaka bu kuruluşlardaki SHU’ların bu projelere teşvik ve dahil edilmesi; ayrıca her SHU’nun en azından yılda iki kez olmak üzere proje üretim ve uygulamasından yükümlü olması gerekmektedir. Hazırlanacak projelerin uygulanabilmesi için kurumun gerekli koşulları düzenlemesi gerekmektedir.

Bu kuruluşlarda, program ve kaynak geliştirmeye, çevre değişikliği ve halk katılımı sağlamaya yönelik projeler ile hizmetlerin koordinasyonu, diğer mesleklerler işbirliği sağlamaya ve kuramsal işlevsellik ile stratejik planlamaya yönelik projelerin geliştirilmesine ve uygulanmasına ağırlık verilmelidir.


KAYNAKÇA
CILGA, İbrahim, Türkiye’de Sosyal Hizmet, Ankara, HÜ SHYO Yayınları ,2004.
CILGA, İbrahim, “Türkiye’de İnsan ve Toplum Sorunları Karşısında Sosyal Hizmet”, Nesrin Koşar’a Armağan, Ankara, HÜ SHYO Yayınları, 2001.
CILGA, İbrahim, “Toplumsal Değişim ve Sosyal Hizmet Eğitimindeki Gelişmeler”Prof. Dr. Nihal Turan’a Armağan, Ankara, HÜ SHYO Yayınları, 2001.
DUMAN, Nurdan, “Uçucu Madde Bağımlısı Olan Çocuk ve Gençlere Yönelik Sosyal Hizmet Müdahalesi”, Prof. Dr. Nesrin Koşar’a Armağan, Ankara, HÜ SHYO Yayınları, 2001.
FRİEDLANDER, Walter A., Sosyal Hizmetin Kavram ve Metotları, Ankara, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Yayınları, 1966.
KARASAR, Niyazi, Bilimsel Araştırma Yöntemi, Ankara, Nobel Yayın Dağıtım, 2000.
KARASAR, Niyazi, Bilimsel Araştırmalarda Rapor Hazırlama, Ankara, Nobel Yayın Dağıtım, 2000.
KARATAŞ, Kasım, “Yeniden Yapılanma Sürecinde Sosyal Hizmet Eğitimi Üzerine Bir Değerlendirme ”, Sosyal Hizmet Eğitiminde Yeniden Yapılanma I, Ankara, HÜ SHYO Yayınları, 2002.
KONGAR, Emre, Sosyal Çalışmaya Giriş, 1972.
KONGAR, Emre, İnsanı Yönlendirme ve Sosyal Hizmetler, Ankara, Şafak Matbaa, 1973.
KUT, Sema, Sosyal Hizmet Mesleği “Nitelikleri, Temel Unsurları, Müdahale Yöntemleri, Ankara, 1988.
KUT, Sema, “İnsani Gelişme ve Sosyal Hizmet”, Prof. Dr. Nesrin Koşar’a Armağan, Ankara, HÜ SHYO Yayınları, 2001.
ÖZDEMİR, Uğur, Psikiyatrik Sosyal Hizmet, Ankara , Aydınlar Matbaası, 2000.
ÖZDEMİR, Uğur, “Sosyal Hizmet Uygulamasının Genel Çerçevesi”, Toplum ve Sosyal Hizmet, Ankara, HÜ SHYO Yayınları, Sayı 1, 2000.
TURAN, Nihal. Sosyal Kişisel Çalışma, Ankara, 1999.
TOMANBAY, İlhan, Türkiye’de ve Almanya’da Sosyal Hizmetler, Ankara, Selvi Yayınları, 1991
TOMANBAY, İlhan, Sosyal Çalışma Sözlüğü, Ankara, 1991
ULUSLAR ARASI Sosyal Hizmetler Federasyonu (IFSW), Çev: Veli Duyan, Sosyal Hizmet ve Çocuk Hakları, Ankara, Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Genel Merkezi, 2004.

SAMSUN İLİ’NDE SHÇEK’E BAĞLI KURULUŞLARDA ÇALIŞAN SOSYAL HİZMET UZMANLARININ MESLEKİ UYGULAMALARDA KARŞILAŞTIKLARI GÜÇLÜKLER
Sayın Sosyal Hizmet Uzmanı,
Hacettepe Üniversitesi Sosyal hizmetler Yüksekokulu 4. sınıf öğrencisi olarak Dr. Uğur ÖZDEMİR danışmanlığında SHO 418 Sosyal Hizmet Uygulamaları II dersi kapsamında “Samsun İli’nde SHÇEK’e bağlı kuruluşlarda çalışan Sosyal Hizmet Uzmanlarının mesleki uygulamalarda karşılaştıkları güçlükler” konulu bir araştırma hazırlamaktayım.
Araştırmanın amacı; Samsun’da SHÇEK kuruluşlarında çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki uygulamalar sırasında karşılaştıkları güçlükleri ortaya koymaktır.
Araştırmanın amacına ulaşabilmesi amacıyla ihtiyaç duyulan bilgileri sizin aracılığınızla toplayabilmek için bu anket formunu hazırlamış bulunmaktayım. Anketlerle elde edilecek bilgiler kesinlikle gizli tutulup araştırma kapsamı dışında kullanılmayacaktır. Sorulara vereceğiniz içten ve eksiksiz yanıtlar araştırmanın gerçekçi sonuçlar vermesi ve bu doğrultuda da sosyal hizmet literatürüne sağlayacağı katkılar açısından önem taşımaktadır. Zaman ayırıp katkı verdiğiniz için teşekkür eder, çalışma yaşamınızda başarılar dilerim.
SOSYAL HİZMET UZMANLARI ANKET FORMU
1) Yaşınız…...
2) Cinsiyetiniz 1( ) E 2( ) K
3) Medeni durum 1( ) Evli 2( ) Bekar 3( ) Dul 4( ) Ayrılmış
4) Çocuk sayısı 1( ) Bir 2( ) İki 3( ) Üç ve Üzeri 4( )Hiç
5) En son bitirdiğiniz eğitim programı nedir?
1( ) Lisans 2( ) Yüksek Lisans 3( ) Doktora
6) Sosyal Hizmetler Yüksekokulundan mezun olduğunuz yıl (…….)
7) Ortalama aylık geliriniz
1( ) 700- 900 YTL 2( ) 900- 1100 YTL ( ) 1100 YTL ve üzeri
8) Oturduğunuz konutun durumu nedir?
1( ) Kirada oturuyorum 2( ) Lojmanda oturuyorum
3( ) Kendi evimde oturuyorum 4( ) Diğer………(lütfen belirtiniz)
9) Çalıştığınız alana uygun seçeneği işaretleyiniz.
1( ) Aile ve çocuk refahı alanı 2( ) Yaşlılık
3( ) Gençlik refahı alanı 4( ) Özürlülük 5( ) Genel Sosyal Hizmetler
10) Çalıştığınız kuruluştaki görevinize uygun seçeneği işaretleyiniz.
1( ) Müdür 2( ) Müdür yardımcısı 3( ) Sosyal Hizmet Uzmanı
11) SHÇEK’e bağlı sosyal hizmet kuruluşlarında kaç yıldır çalışmaktasınız?
1( ) 1 yıldan az 2( ) 4-9 yıl
3( ) 10-14 yıl 4( ) 15-19 yıl 5 ( ) 20 yıldan çok
12) SHÇEK’te çalışmadan önce başka bir kurum/kuruluşta çalıştınız mı?
1( ) Resmi kurum/kuruluş
2( ) Özel kurum/kuruluş
3( ) Hayır çalışmadım
13) Çalıştığınız kuruluştaki amirinizin mesleği nedir?
1( ) Sosyal Hizmet Uzmanı 2( ) Psikolog
3( ) Sosyolog 4( ) Çocuk gelişimi ve eğitimcisi
5( ) Öğretmen 6( ) Diğer………………(lütfen belirtiniz)
14) Kuruluşunuzda gerçek anlamda verimli bir sosyal hizmet uygulaması olduğunu düşünüyor musunuz?
1( ) Evet (16.soruya geçebilirsiniz)
2( ) Hayır 3( ) Kısmen

15) 14 . soruya yanıtınız “Hayır” ya da “Kısmen” ise sizce bunun nedeni nedir?
(Lütfen kendinizi ve kuruluşunuzdaki meslektaşlarınızı dikkate alarak yanıtlayınız)
Evet Hayır Kısmen
Müracaatçı sayısının çok fazla olmasına karşın kuruluşta yeterli sayıda SHU olmaması
Kuruluşta çalışan sosyal hizmet uzmanı (ya da uzmanlarının) mesleki bilgi ve deneyim açısından yetersiz olması
İdarecilerin SHU’ları nasıl çalıştıracaklarını bilmemeleri
SHU’nun üzerinde çok fazla evrak yükü olması
Bazı SHU’ların mesleki sorumluluklarını tam olarak yerine getirmemesi
Sosyal hizmetin rol ve işlevi içine giren işlerin başka meslek elemanları tarafından
yerine getirilmesi

16) Aşağıda çalıştığınız kuruluşta performansınızı etkileyebilecek durumlar belirtilmiştir. Lütfen boşlukları doldurunuz.



Performansınızı Etkileyebilecek Durumlar Çok olumlu etkisi var Olumlu etkisi var Emin değilim Olumsuz etkisi var Çok olumsuz etkisi var
Mesleğimi uygulama isteğim
Aldığım mesleki eğitim
Benim mesleğime ilişkin düşüncem
Çalıştığım kuruluşun amaç ve hedefleri
Çalıştığım kuruluşta idarenin mesleğime ilişkin düşünce ve tavırları
Çalıştığım kuruluşta diğer meslek elemanlarının işbirliği, tutum ve davranışları ile mesleğime bakış açıları
Çalıştığım kuruluşta emek ve çabaya gösterilen destek
Çalıştığım kuruluşta yapılan iş değerlendirme düzeyi ve işe verilen önem

17) Kendinizi 5 puan üzerinden değerlendirirseniz sosyal hizmet mesleği ve yöntemlerini uygulama bakımından kendinize kaç puan verirsiniz?
1( ) Bir 2( ) İki 3( ) Üç 4( ) Dört 5( ) Beş


18) Aşağıda mesleki uygulamalar sırasında karşılaşabileceğiniz sorunlarla bazı olası engeller sıralanmıştır. Lütfen boşlukları doldurunuz.

Sorunlar ve Olası Engeller Evet Hayır Kısmen
Eğitimim yeterli değil, bilgi eksikliğim var
İş yoğunluğu nedeniyle kendimi geliştiremiyorum
Meslekte yeniyim, deneyimim az
Aldığım eğitim ile yaptığım iş çok farklı
Kuruluşta bana mesleki anlamda gerekli sorumluluk verilmiyor
Gerekli uygulamaları yapabilecek kaynaklar yetersiz
Yetki belirsizliği, yetki gaspı ve çatışması var
Bazı meslek grupları üstünlük kurma uğraşı içinde
Müracaatçı sistemiyle ilişki kurma ve sürdürmede güçlükler var
Siyasal baskılar yaşanıyor
Rol, görev ve sorumluluklarda belirsizlikler var
Nitelikli personel yetersiz
Bazı uzmanların meslek etiğine ve sorumluluğuna uygun olarak çalışmaması sonucu işler her zaman düzenli yürümüyor

Çalıştığım kuruluşun bana sunduğu imkanlar ve çalışma koşulları yetersiz
Çalıştığım kuruluşta idarenin tutum ve tavırları
Toplumun mesleğe ve kuruma bakış açısı
Kurumun maddi kaynaklarının yetersizliği

19) Son olarak bu araştırmayla ilgili eklemek istediğiniz görüş ve düşünceleriniz nelerdir?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Sorular bitmiştir.
Katkılarınızdan dolayı teşekkür eder,
çalışma hayatınızda başarılar dilerim.

 

 



Editörler




Google
 

 


 


KURUMSAL VE BİREYSEL İŞ İLANLARI

 


 

SOSYAL MEDYA




 

 

Yasal Uyarı , Gizlilik Beyanı ve Künye

sosyalhizmetuzmani.org © Bütün hakları saklıdır.