Ana Sayfa||Araştırmalar ||Editör ||Site  Haritası|  

ENGLISH |DEUTSCHE 

Sosyal Hizmet Mesleği
Mesleki Bilgiler
SHU Yazıları
SHU Yayınları
SHU Araştırmaları
SHU İsim Listesi
Sosyal Hizmet Alanları
Çocuk Refahı
Gençlik Alanı
Yaşlılık ve Sorunları
Aile Sorunları
Sosyal Sorunlar
Engeliler ve Sorunları
Tıbbi Sosyal Hizmet

İş İlanları

Kurum İlanları
Eleman İlanları
İş İlanı Verme
Bireysel Gelişim
Bireysel Gelişim
NLP
Toplam Kalite
Beden Dili
İletişim Bilgisi
Halkla İlişkiler
Ana-Baba Okulu
Sosyal Bilimler
Sosyoloji
Psikoloji
Sosyal Siyaset
Sosyal Siyaset Bilgileri
Kitap / Sanat
Kültür/Sanat
Kitap Tanıtımı
İnsan Hakları Bilgileri

 

 

SOSYAL HİZMET UZMANLARI DERNEĞİ GENEL MERKEZİ  Yayın No: 016

 SOSYAL HİZMET

Temelleri
Yaklaşımları
Müdahale Yöntemleri
Prof. Dr. Veli DUYAN
ANKARA , Kasım 2010

 


SOSYAL HİZMET UZMANLARI DERNEĞİ GENEL MERKEZİ

   Yayın No :
016
   ISBN : 978 – 9944 – 0383 – 7 – 9
   Kapak Tasarımı: Rıfat Aydın
   Birinci Baskı : 2010, Ankara
   Basıldığı Yer : Aydınlar Matbaacılık Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
   Merkez : Rüzgarlı Cad. Eşdost Sk. No.2 Ulus - Ankara
   Tel : 03123121805 Fax: 03123127170
   Şube : Demirciler Sitesi 2.Cad. No. 5/1 Siteler - Ankara
   Tel : 03123537555  www.aydinlarmatbaasi.com  

• Sosyal Hizmet: Temelleri, Yaklaşımları, Müdahale Yöntemleri Kitabı’nın basım ve yayın hakkı Prof. Dr. Veli Duyan’a aittir.
• Bu kitabın herhangi bir bölümü, yazılı izin alınmaksızın hiçbir şekilde basılamaz, çoğaltılamaz ve dağıtılamaz.
• Kitaptan kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

İsteme Adresi
Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Genel Merkezi
Sezenler Cad. No: 20/13 Sıhhiye – Ankara
 


 Yaşamını sosyal hizmete
adayan ve adayacak
olan meslektaşlarıma…

                                                                        ÖNSÖZ

Ülkemizde 49 yıldır sürdürülen sosyal hizmet eğitimi süresinde sayısı bir hayli olan makale ve araştırma sonuçlarını değerlendiren, mesleki çözüm yollarını bilimsel tabanda tartışan yayınların yanı sıra sayısı az da olsa çeşitli sosyal hizmet alanlarında mesleki uygulamalar hakkında bazı yayınlar yapılmıştır. Ancak mesleğin misyonu, ilkeleri, yöntem temelinde olan bilimsel kuramlar ve en önemlisi mesleğin temel de-ğerleri hakkında bilimsel içerikli yayınların az sayıda olduğu da inkâr edilemez bir gerçektir.
Unutulmamalıdır ki, sosyal hizmet meslek ve disiplini öncelikle örnek aldığı tıp mesleği olmak üzere mühendislik, mimarlık gibi diğer mes-leklerde olduğu gibi bilimsel ve teknolojik gelişmelerin ışığında sürekli yöntem, uygulama ve kuramsal açılardan değişim gösterdiği gerçeği yadsınamaz. Ancak bu durum, mesleğin özünü oluşturan temel mis-yon, kuramsal tabanı ve temel değerleri eğitim sürecinde öğrencilere aktarılması kaçınılmaz olan bilgilerdir. Bu açıdan değerli öğrencim Prof. Dr. Veli Duyan’ın yazmış olduğu kitabın öğrencilerin eğitiminde yararlı olacağına inanıyorum.
Sosyal hizmet mesleği ister gelişmiş, ister gelişmekte olan ve geliş-memiş her tür toplumda birey ve çevresi ile ve üyesi olduğu toplumla olan ilişkilerinden ortaya çıkan sorunlarının çözümünde, aynı sorunu paylaşan grupların toplumda yarattığı sosyal sorunları değerlendirerek giderilmesi konusunda ve toplumun gelişme hızına ayak uyduramayan yerel toplulukların bu gelişme sürecine katılmalarını sağlama çabasında ve sonuç olarak ülkedeki sosyal politikanın oluşmasında önemli katkısı olan sosyal hizmet mesleğinin önemi açısından bu ki-tabın yol gösterici bir nitelikte olduğunu kabul ediyor ve bir zamanlar öğrencim, şimdi ise meslektaşım olan sayın Prof. Dr. Veli Duyan’ı kutluyorum.


Prof. Dr. Sema Kut
16 Eylül 2010 - Foça/İzmir


                                               YAZARIN ÖNSÖZÜ


Sosyal Hizmet

İnsan hakları ve sosyal adalet ilkelerini temel alan; sosyal değişimi destekleyen, insanların iyilik durumunun gelişti-rilmesi için insan ilişkilerinde sorun çözmeyi, güçlendirmeyi ve özgürleştirmeyi amaçlayan ve bunun için insan dav-ranışına ve sosyal sistemlere ilişkin teorilerden yararlana-rak insanların çevreleri ile etkileşim noktalarına müdahale eden bir meslektir. IASSW (2001) ve IFSW (2001)

Sosyal hizmet; bir dayanışma ve yardım etme mesleğidir. İsminden de anlaşılacağı üzere toplumsalı hedef alır ve bilimsel ilke, yöntem ve teknikler aracılığıyla insanlara hizmet etmeyi amaçlar. Dolayısıyla, mesleğinin isminin 60’lı yılların başından itibaren “sosyal hizmet” olarak adlandırılması ve bu şekilde kullanılması son derece doğru ve uygun olmuştur.
Türk toplumunda sosyal dayanışmanın güzel örneklerine rastlamak mümkündür. Türk ulusunun geliştirdiği ve memleketimizin her yöre-sinde uzun yıllar öncesinde kurulan vakıflar, sosyal yardım fikri bakı-mından son derece önemlidir ve vakıflar yoksul, dul ve yetimlerin ge-reksinmelerini karşılamada etkili olmuştur. Eğitimin bir devlet görevi olmadığı dönemlerde bu vakıflar çok geniş bir eğitim olanağı yarat-mıştır. Vakıfların yanı sıra zanaatkârlar ve küçük esnaf arasında ku-rulmuş mesleki sosyal yardım örgütleri olan fütüvvetler gelişirken, bir taraftan da kent ve mahallelerde sosyal yardım fikri örgütlenmeye başlamıştır. Bunlara en güzel örnekler hala bazı yerlerde benzerlerine rastladığımız mahalle sandıklarıdır. Başlangıçta dinsel temellere dayalı fütüvvetler, daha sonraları Müslüman olmayanların da üye olarak kabul edilmesiyle laikleşmiş ve lonca adını almıştır. Loncaların ortak fonları, günümüzün sosyal güvenlik sisteminin benzeri işlevi yerine getirmiş ve 20.yüzyılın başlarına kadar devam etmiştir. Darülşafaka, Darülazece ve Kızılay gibi sosyal yardım kuruluşlarının yerinin önemle belirtilmesi gerekir.
Türk toplumunda sosyal yardım fikrinin devlet görevleri arasına alın-ması Cumhuriyet dönemiyle gerçekleşmiştir. 23 Nisan 1920 tarihinde TBMM’nin kurulmasıyla birlikte yepyeni bir devlet ve yepyeni sosyal politika anlayışı ortaya çıkmıştır. Atatürk’ün laik devlet ve çağdaş uy-garlık felsefesine uygun olarak cumhuriyet döneminin ekonomik ve sosyal politikasına alt yapı oluşturan yasal reformlar 1926 yılından itibaren Medeni Kanun ve Ticaret Kanunu ve Türk Ceza Kanunu gibi yasaların kabulünde de görüldüğü üzere sosyal politikada çağdaş düşünce tarzını benimsemesini ve uygulamasını kolaylaştırmıştır (Kut 1983). Her ülkede olduğu gibi, Türkiye’de de kendi ellerinde olmayan nedenlerle, kendisini ve geçindirmekle yükümlü olduğu kişileri, mahalli şartlar çerçevesinde, asgari ölçülerde dahi geçindiremeyen kişiler ve aileler olabilmektedir. Geçmişte, bu durumdaki kişilere dinsel ve insancıl eğilimlerle bağlantılı olarak ve gönüllülük anlayışı içinde hizmet götürülmeye çalışılmıştır. Ancak, gelişme çabasını hızla sürdüren Türkiye’nin gerçekleştirdiği sanayileşme hareketleri ve bu anlayışın doğurduğu kentleşme süreci, geleneksel sosyal dayanışma yöntemle-rini yetersiz bırakmıştır. Bu durum, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin, sosyal sorunlara karşı korunmasız kalmış kişilere ve ailelere hizmet götürecek kurumlar kurması sonucunu doğurmuştur (Çengelci 1999). Atatürk’ün, yetim ve öksüz çocukların bakımını ve ilerleyen yıllarda genişleyerek devam eden ana çocuk refahı çalışmalarını bir sivil top-lum örgütünün sorumluluğuna bırakması üzerinde durulması gereken konulardan biridir. Bu durumun ilk nedeni çocuk refahı çalışmalarını ve daha genelde “yeni değerler” ile yetişen bir kuşak yaratma çalış-malarını toplumun desteğini sağlayarak yürütme çabasıdır. Dolayısıyla çocuk refahı hizmetleri doğrudan devlet tarafından verilmemiş ancak devlet kurumları Çocuk Esirgeme Kurumu’nun çalışmalarına yıllarca birçok açıdan destek sağlamıştır. Diğer bir neden ise içinde bulunulan ekonomik koşullar ile yakından ilişkilidir. Kamunun kaynaklarının kısıtlı olması, genç Cumhuriyetin birçok alanda yatırım yapmasını ve çalışmaları finanse etmesini engellemekteydi. Bu nedenle çocuk refahı çalışmalarında halkın finansal desteğini sağlamak amacı da göz önünde bulundurulmuş ve sorumluluk Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu’na bırakılmıştır (Acar 2004). Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esir-geme Kurumu, Türkiye’nin başta gelen sosyal kurumlarından birisidir. Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, 24.5.1983 tarihli ve 2828 sayılı Kanun ile kurulmuş, katma bütçeli ve tüzel kişilikli bir kamu kuruluşudur. Başlangıçta, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına bağlı olarak kurulan Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, 24.1.1989 tarihli ve 356 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereği, 18 Mart 1989 tarihinden bu yana, Başbakanlık bağlı kuruluşu olarak faaliyet göstermektedir.(Bu konudaki düzenlemeler, daha sonra, 14.3.1991 tarihli ve 3703 sayılı Kanun ile kesinleştirilmiştir). Uygula-mada, Kurum’a ait yüksek yönetim görevleri, Başbakan tarafından görevlendirilen Devlet Bakanlarından biri tarafından yerine getirilmek-tedir (Çengelci 1999).
Sosyal hizmetin toplumun görüşlerini ve sosyal hizmetin katkısını değerlendirmek için Türkiye’deki özel gereksinimleri olan nüfus grup-larının ekonomik ve toplumsal güvencelerinin nasıl sağlandığını, hızlı değişme sürecinin bir sonucu olan kentleşme olgusunun olumsuz olarak etkilediği insanların karşı karşıya kaldığı yaşam koşullarını ve koşulların ortaya çıkardığı toplumsal sorunları halen toplumun yarısının yaşadığı kırsal toplumların geleneksel yapıları içinde kalkınma sürecinden alabildikleri payın yetersizliğinin göz önünde tutulması ve gelişmenin en temel göstergeleri olan gelir dağılımı okuryazarlık, iş-sizlik, beslenme, bebek ölümleri nüfus artış hızı vb.nin genel nüfus içindeki oranlarının dikkate alınması gerekir. Hızlı bir değişim ve kal-kınma süreci içinde olan Türkiye’de bir yandan geleneksel gelişme-mişlik sorunlarına çözüm getirirken, öte yandan gelişmişliğin ortaya çıkardığı sorunların da ihmal edilmemesi gerekmektedir.
Türkiye Cumhuriyetinin ilanından sonra meydana gelen kalkınma çabalarını bütünleştiren iyi tanımlanmış, açık, herkesin benimseyebi-leceği ve katılabileceği sosyal hizmetler politikasına gereksinim art-mıştır. Sosyal hizmetlerin yönetim ve uygulama sorumluluğunu yükle-necek bilgi, beceri ve mesleki davranışa sahip yetişmiş elemanlara olan gereksinim bulunmaktadır. Sosyal alanda ve özellikle sosyal hizmetlerde de yaratıcı, sorunları çözmede olumlu davranışlara sahip, bilimsel yaklaşımı benimsemiş, dinamik elemanlar yetiştirme gereği ortaya çıkmıştır. Türkiye’de bu gereksinim 1950’lilerin sonlarında iyice hissedilmiş ve 1959 tarihinde çıkarılan 7355 sayılı Sosyal Hizmetler Enstitüsü kurulmasına dair kanunun ilgili maddeleri uyarınca, Türki-ye’de ilk kez sosyal hizmet eğitimi veren Sosyal Hizmetler Akademisi Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’na bağlı olarak lise öğrenimi üze-rine 4 yıllık öğretim ve eğitim yapan yüksek bir öğrenim ve araştırma kurumu olarak 1961 yılında hizmete açılmıştır. Ardından 1967 yılında Hacettepe Üniversitesi bünyesinde kurulmuş olan Sosyal Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bölümü ile birlikte her iki okul eğitimlerini ayrı üniteler olarak 1982 yılına kadar sürdürmüştür. 1982 yılında 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile Hacettepe Üniversitesi bünyesinde yer almış, Rektörlüğe bağlı Sosyal Hizmetler Yüksekokulu olarak ad ve statüsü değişmiştir. Sosyal Hizmetler Yüksekokulu 2006 yılına kadar aynı statüde eğitimini sürdürmüş ve 2006 Yılı Nisan ayı itibariyle de Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi bünyesine "Sosyal Hizmet Bölümü" olarak dâhil olmuştur.
Türkiye’de sosyal hizmet mesleğine ve sosyal hizmet uzmanlarına duyulan gereksinim giderek artmıştır. Koruyucu, önleyici, destekleyici, tedavi edici ve kalkınmayı hızlandırıcı nitelikteki kendine özgü yöntem, teknik ve yaklaşımlarıyla sosyal hizmetin katkısı toplum tarafından daha da kabul edilir olmuştur. Sosyal hizmet eğitimi Türkiye’nin toplumsal yapısına ve öngörülen sosyal politikasının gerçeklerine uygun olarak bir içerik ile verilmektedir. Türkiye’de meydana gelen değişimlere bağlı olarak ortaya çıkan yeni gereksinimlere uygun olarak sosyal hizmet eğitiminin içeriği de zaman zaman güncellenmektedir. Bununla birlikte sosyal hizmet eğitimi insan, toplum ve sosyal hizmet yöntem, kuram ve uygulaması esasını korumakta, yeni gereksinimlere bağlı olarak düzenlemeler yapılmaktadır. Türkiye’de sosyal hizmet eğitimi başlangıcından günümüze genelci sosyal hizmet bakış açısı ile sürdürülmektedir. Sosyal hizmet eğitiminin başlangıcından günümüze yaklaşık 50 yıllık bir süre geçmiştir. Bu süre için sosyal hizmet eğitimini tamamlamış sosyal hizmet uzmanları Türkiye’deki sosyal refah alanına katkılarının neler olduğunun somut bir yanıtını vermek oldukça güçtür. Bununla birlikte sosyal hizmet Türkiye’deki geleneksel sosyal dayanışma ve sosyal hizmet yaklaşımının mesleki bir disiplin olarak algılanması ve özgün bir meslek olarak kabul edilmesidir. Ancak sosyal hizmete artan gereksinimin sosyal hizmet eğitiminden mezun edilen uzman sayısı düşünüldüğünde çok sınırlı olduğu görülmektedir. Dolayısıyla sosyal hizmet mesleği ve sosyal hizmet uzmanları tarafından yerine getirilmesi gereken hizmetler bu eğitimi almamış kişilerce yürütülmeye çalışılmaktadır.
Daha önce de belirtildiği üzere, Türkiye’de sosyal hizmet eğitimi ilk kez II. Dünya Savaşından sonraki yıllarda başlamıştır. Türkiye’de sosyal hizmet eğitiminin başlangıcından itibaren sosyal hizmet uzmanları sadece üniversitelerde eğitilmektedir ve eğitim süresi dört yıldır. Son beş yılda sosyal hizmet eğitimine başlayan okul sayısında bir patlama olmuştur. Her bir eğitim kurumunun almış olduğu öğrenci sayısı 40-160 arasında olup, sosyal hizmet eğitimi göreceli olarak öğrenci sayısı az olan küçük eğitim kurumlarında yürütülmektedir.
Türkiye’nin gelişmesine bağlı olarak sosyal hizmet eğitiminin faaliyet alanı oldukça genişlemiştir. Mezuniyet sonrası dereceler Türkiye'de yapılabilmekte olup, mezuniyet sonrası eğitim için sosyal hizmet veya sosyal bilimlerde lisans mezuniyeti önkoşuldur. Lisans mezuniyeti sosyal hizmet olmayan öğrenciler için sosyal hizmet alanında bilimsel hazırlık programı yürütülmektedir.
Türkiye'de okullarda erkek ve kadın öğrencilerin sayısı aşağı yukarı birbirine eşit orandadır. Hatta Hacettepe Üniversitesi İİBF Sosyal Hizmet Bölümü’nde kotalı sistem uygulanmakta olup, kontenjanlar eşit olarak dağılmaktadır. Bunun dışında sosyal hizmet eğitimine devam eden öğrencilerin sosyal özelliklerine ilişkin çok az bilgi vardır. Sosyal hizmet eğitimine başlayabilmek için lise mezuniyeti zorunlu olup, öğrencilerin üniversite sınavında başarılı olması gerekmektedir. Ancak sosyal hizmet eğitiminin ilk yıllarında lise mezuniyetine ek olarak kişisel uygunluğu da sosyal hizmet eğitimine girebilmek için koşul olarak görmüş ve Sosyal Hizmetler Akademisine başvuran öğrenciler müla-kata alınmıştır.
Sosyal hizmette teorik eğitim sınıf içinde öğrencilerin uygulamada karşılaşabilecekleri sorun durumlarını daha iyi kavrayabilmelerini, nedenleri görebilmelerini ve yapıcı çözüm yolları bulmalarını kolaylaş-tıracak açıklayıcı temel kavram, ilke, yöntem ve tekniklerin öğretilme-sini amaçlamaktadır. Bu çerçevede sosyal hizmet eğitimi alan öğren-cilere insan davranışı ve sosyal çevre, sosyal hizmetin değerleri ve etiği, sosyal ve ekonomik adaletin geliştirilmesi, sosyal politika, risk altındaki nüfus grupları, uygulama alanları, sosyal hizmet uygulaması, insan farklılıkları, alan uygulaması, araştırma yöntem, ilke ve teknikleri, sosyal sorunlar, sosyal refah kurumlarının yapısı ve işlevleri, toplumsal yapı ve toplum kaynakları, bunların kullanılmasına ilişkin yasa, yönetmelik ve işlemler hakkında bilgi verilmektedir.
Sosyal hizmet eğitiminin disiplinlerarası odağı sosyal hizmet eğitim kompozisyonunda farklılıklar göstermektedir. Birbirini tamamlayıcı unsurların bütünleştirilmesi sosyal hizmet alanlarında çalışan sosyal hizmet uzmanlarının öğrenciler için danışman veya süpervizor olarak kullanılması ile sağlanmaktadır. Sosyal hizmet eğitimi genellikle sosyal hizmet eğitimini tamamlamış olan akademik personel tarafından verilmektedir, ancak Türkiye’de son yıllarda açılan sosyal hizmet eği-tim kurumlarında eğiticilerin sosyal hizmet kökenli olmadığı gözlen-mektedir. Sosyal hizmet kökenli olmayan eğiticiler bir zenginlik kay-nağı olarak değerlendirilebilir; ancak bu durumun genel olarak avan-taja dönüştürülemediği gözlenmektedir. Sosyal hizmet eğiticilerinin statü ve personelin yapısının sınıflandırılması birçok faktöre bağlı olarak ele alınmaktadır. Bazı personel tüm zamanlı çalışırken, bazıları da yarı zamanlı çalışmaktadır. Bir kural olarak tüm okulların "çekirdek" ve tüm zamanlı çalışan fakülte öğretim üyeleri bulunmaktadır. Türkiye’de sosyal hizmette eğitim personelinin göreceli olarak büyük bir bölümü kadın akademisyenlerden oluşmaktadır.
Sosyal hizmet eğitiminde pratik uygulama yerleri sağlamak ve sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan sosyal hizmet uzmanlarından da eğitim personeli olarak yararlanılarak pratik uygulamaya belirli bir düzeyde (30%-40%) yer verilmektedir, bu nedenle Türkiye gibi geliş-mekte olan ülkelerdeki öğretim üyelerinin yükü daha da fazladır. Bu-nunla birlikte uygulama çalışmaları mesleki davranış ve becerilerin kazanılması kuramsal bilgilerin uygulama aktarılması, Türkiye’deki müracaatçı gruplarının niteliğinin tanınması, bürokratik yapıların işleyişi, diğer meslek ve disiplinlerle işbirliği ve ekip çalışması deneyimi kazanılması yönünden öğrencilerin mesleki gelişimine katkıda bulun-maktadır. Ayrıca meslekte yeterli bilgi ve deneyime sahip uzman ele-manların denetleyerek yönlendirdiği, öğrenci uygulamalarını kapsa-maktadır. Sosyal hizmette pratik eğitimin amacı öğrencinin mesleğin temel felsefesini, amaç ve fonksiyonlarını kendi bilgi ve deneyimleri ile bütünleştirerek özümsemesidir. Pratik eğitim sonunda, öğrencinin kazandığı mesleki bilgi ve değerlerin ışığında birey, aile ve grupların sorunlarına doğrudan ya da dolaylı olarak çözüm getirebilecek düzeye ulaşması beklenmektedir.
Sosyal hizmet: Temelleri, yaklaşımları ve müdahale yöntemleri başlıklı kitabın hazırlanmasında birçok insanın katkısı olmuştur. Öncelikle bu kitabın hazırlanmasında beni destekleyen sevgili hocalarım başta Prof. Dr. Sema Kut olmak üzere, Prof. Dr. Gönül Erkan, Prof. Dr. A.Beril Tufan, Prof. Dr. İlhan Tomanbay, Prof. Dr. Işıl Bulut ve Prof. Dr. Nihal Turan’a teşekkür ederim.

Sevgili arkadaşım ve meslektaşım Yrd. Doç. Dr. Filiz Demiröz kitabın her bölümünü okuyarak, eleştirerek, düzelterek ve yeni görüşler suna-rak zenginleşmesine katkı verdi. Kendisine yoğun çalışma yaşamı içinde zaman ayırdığı, desteklediği için sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Benzer bir katkı da sevgili öğrencim Nurdan Sövütcü Aslan’dan geldi. Kitabın daha okunur hale gelmesinde yaptığı düzeltmelerin, önerilerin büyük katkısı oldu. Bu nedenle kendisine teşekkür etmeyi bir borç biliyorum.
Kitabın çeşitli bölümlerinin oluşturulmasında desteklerini aldığım ve görüşleri ile kitabın zenginleşmesine katkı veren Doç. Dr. Ertan Kahramanoğlu, Doç. Dr. Kasım Karataş, Doç. Dr. Hakan Acar, Doç. Dr. Yüksel Baykara Acar, Yrd. Doç. Dr. Gülsüm Çamur Duyan, Yrd. Doç. Dr. Gülbiye Yenimahalleli Yaşar ile Yrd. Doç. Dr. Sevgi Özcan’a teşekkür ederim.
Kitabın yazılma sürecinde desteklerini esirgemeyen başta Prof. Dr. Şengül Hablemitoğlu olmak üzere çalışma arkadaşlarım, Doç. Dr. Yasemin Özkan, Doç. Dr. Emine Özmete, Yrd. Doç. Dr. Elif Gökçearslan Çifci, Yrd. Dr. Ayşe Sezen Bayoğlu, Yrd. Doç. Dr. Eda Purutçuoğlu, Dr. Sutay Yavuz ile F. Cansu Varol’a teşekkür ederim.
Kitabın hazırlanma ve yayın sürecindeki katkısını her zaman anımsa-yacağım sevgili meslektaşım ve Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Genel Başkanı Murat Altuğgil’e teşekkür ederim.
Kitabın başlangıcından bugüne kadar desteğini yanımda hissettiğim, kitapla ilgili eleştirileri, düzeltmeleri, katkıları ve önerileri için sevgili eşim Gülsüm’e teşekkür ederim. Varlığıma varlık katan, canımın diğer yarısı, sevgili kızım Yağmur Güleli iyi ki varsın.
Türkiye'de sosyal hizmet eğitimi giderek yaygınlaşmakta ve buna bağlı olarak yayın gereksinimi giderek artmaktadır. “Sosyal Hizmet: Temelleri, Yaklaşımları ve Müdahale Yöntemleri” başlıklı kitabın sosyal hizmet uzmanlarına, sosyal hizmet akademisyenlerine ve sosyal hizmet öğrencilerine katkı sağlayacağına inanıyorum.

                                                   29.10.2010, Ankara
                                                                  Prof. Dr. Veli Duyan
                                                              vduyan@health.ankara.edu.tr





İÇİNDEKİLER
Ön-söz………………………………………………………............ 5
Yazarın Önsö-zü..………………………………………… ...... 7
İçindekiler …………………………………………………………….. 15
Tablolar Listesi…………………………………………………….. 19
Şekiller Listesi…………………………………………………   … 21


BÖLÜM I
GİRİŞ
1.1. Toplumsal Değişim Sürecinde Sosyal Hizmet……………. 2
1.2. Sosyal Hizmetin Yetki Kaynakları ve Meslek Olma Özelliği…………………………………………………. 3
1.3. Sosyal Hizmetin Tanımlanması…………………………….. 5
1.4. Sosyal Hizmetin Amaçları…………………………………… 9
1.5. Sosyal Hizmet, Sosyal İşlevsellik ve Koruma Düzeyleri…. 14
1.6. Sosyal Hizmetin Odağı……………………………………… 19
1.7. Sosyal Hizmetin İşlev ve Rolleri……………………………. 19
1.8. Özet ve Değerlendirme……………………………………… 26

BÖLÜM II
SOSYAL HİZMETİN BİLGİ TEMELİ
2.1. Bilgi ve Ku-ram………………………………………………... 32
2.2. Sosyal Hizmette Bilgi Türleri………………………………... 34
2.3. Bilgi Çerçevesi……………………………………………….. 36
2.4. Kuramsal Bil-gi………………………………………………… 38
2.5. Olgusal Bilgi………………………………………………….. 41
2.6. Uygulama/uygulamaya dayalı/kişisel Bilgi………………… 41
2.7. İnsan Davranışı ve Sosyal Çevre………………………….. 47
2.8. Sosyal Hizmet Değerleri ve Etiği…………………………… 48
2.9. Sosyal ve Ekonomik Adaletin Geliştirilmesi……………….. 48
2.10. Sosyal Politi-ka………………………………………………. 49
2.11. Risk Altındaki Nüfus Grupla-rı……………………………… 51
2.12. Uygulama Alanları………………………………………….. 51
2.13. Sosyal Hizmet Uygulama-sı………………………………... 53
2.14. İnsan Farklılıkları……………………………………………. 54
2.15. Alan Uygulaması……………………………………………. 55
2.16. Araştırma…………………………………………………….. 55
2.17. Özet ve Değerlendirme…………………………………….. 62

BÖLÜM III
SOSYAL HİZMETİN BECERİ TEMELİ
3.1. Sosyal Hizmette Yetkin-lik…………………………………… 68
3.2. Sosyal Hizmet Becerileri…………………………………….. 73
3.3. Sosyal Hizmetin Ortak Becerile-ri…………………………… 76
3.4. Doğrudan Sosyal Hizmet Uygulaması Becerileri…………. 79
3.5. Dolaylı Sosyal Hizmet Uygulaması Becerileri…………….. 87
3.6. Özet ve Değerlendirme……………………………………… 91

BÖLÜM IV
SOSYAL HİZMETİN DEĞER TEMELİ
4.1. Etik ve Değer Kavramla-rı……………………………………. 96
4.2. Sosyal Hizmetin Temel Değerle-ri…………………………... 99
4.3. Sosyal Hizmetin Etik Standartları…………………………... 107
4.4. Etik İkilemler………………………………………………….. 111
4.5. Etik İkilemlerin Çözü-mü……………………………………… 119
4.6. Özet ve Değerlendir-me……………………………………… 126

BÖLÜM V
SİSTEM KURAMI
5.1. Sistem İle İlgili Temel Kavramlar…………………………… 133
5.2. Sistemler ve Sosyal Hizmet Uygulaması………………….. 143
5.3. Özet ve Değerlendirme……………………………………… 149

BÖLÜM VI
EKOLOJİK YAKLAŞIM
6.1. Ekolojik Yaklaşımı Hazırlayıcı Etmenler…………………… 154
6.2. Çevresi İçinde Birey Kavramsallaştırması………………… 156
6.3. Ekolojik Değerlendirme……………………………………… 160
6.4. Ekolojik Kavramlar…………………………………………… 163
6.5. Davranış Dinamiklerini Değerlendirme Modeli……………. 166
6.6. Özet ve Değerlendirme……………………………………… 169

BÖLÜM VII
GÜÇLENDİRME YAKLAŞIMI
7.1. Güçlendirme Yaklaşımını Hazırlayan Etmenler…………... 176
7.2. Güçlendirme İlkeleri…………………………………………. 177
7.3. Güçlendirme Sürecinde Sosyal Hizmet Uzmanlarının Görevleri 180
7.4. Güçlendirme Tutumları………………………………………. 182
7.5. Güçlendirmenin Boyutları…………………………………… 184
7.6. Güçlendirme Ölçütleri……………………………………….. 188
7.7. Güçlendirme Uygulamasının Unsurları……………………. 192
7.8. Güçlendirme Müdahalesi……………………………………. 194
7.9. Özet ve Değerlendirme 198

BÖLÜM VIII
BİREYLERLE SOSYAL HİZMET
8.1. Tanışma/Bağlantı Kurma……………………………………. 210
8.2. Ön Değerlendir-me……………………………………………. 222
8.3. Planlama………………………………………………………. 228
8.4. Uygula-ma……………………………………………………... 236
8.5. Son Değerlendirme………………………………………….. 240
8.6. Sonlandırma/Bağlantıyı Kesme…………………………….. 245
8.7. İzleme…………………………………………………………. 254

BÖLÜM IX
AİLELERLE SOSYAL HİZMET
9.1. Tanışma/Bağlantı Kurma……………………………………. 262
9.2. Ön Değerlendirme……………………………………………. 266
9.3. Planlama………………………………………………………. 279
9.4. Uygula-ma……………………………………………………... 280
9.5. Son Değerlendir-me…………………………………………... 284
9.6. Sonlandırma/Bağlantıyı Kesme…………………………….. 285
9.7. İzleme…………………………………………………………. 285

BÖLÜM X
GRUPLARLA SOSYAL HİZMET
10.1. Tanışma/Bağlantı Kurma………………………………….. 290
10.2. Ön Değerlendirme………………………………………….. 291
10.3. Planla-ma…………………………………………………….. 294
10.4. Uygulama……………………………………………………. 298
10.5. Son Değerlendirme………………………………………… 323
10.6. Sonlandırma/Bağlantıyı Kesme…………………………… 327
10.7. İzle-me………………………………………………………... 332

BÖLÜM XI
ÖRGÜTLERLE SOSYAL HİZMET
11.1. Tanışma/Bağlantı Kurma………………………………….. 334
11.2. Ön Değerlendirme………………………………………….. 337
11.3. Planlama…………………………………………………….. 349
11.4. Uygulama……………………………………………………. 351
11.5. Son Değerlendirme………………………………………… 369
11.6. Sonlandırma/Bağlantıyı Kesme…………………………… 370
11.7. İzleme……………………………………………………….. 370

BÖLÜM XII
TOPLUMLA SOSYAL HİZMET
12.1.Tanışma/Bağlantı Kurma …………………………………. 378
12.2. Ön Değerlendirme…………………………………………. 379
12.3. Planlama……………………………………………………. 391
12.4. Uygulama…………………………………………………… 392
12.5. Son Değerlendirme………………………………………… 403
12.6. Sonlandırma………………………………………………… 406
12.7. İzle-me………………………………………………………... 406

Kaynakça…………………………………………………………… 407


TABLOLAR LİSTESİ

No SN
Tablo 1. Uygulama İçin Mesleki Çatı………………………… 5
Tablo 2. Sosyal Hizmetin İşlevleri ve Bu İşlevlere Karşılık Gelen Rol-ler………………………………………….. 22
Tablo 3. Sosyal Hizmet Becerileri……………………………. 74
Tablo 4. Sözsüz Davranışlar Listesi…………………………. 84
Tablo 5. Birincil Sorun Çözme Aktiviteleri…………………… 197
Tablo 6. Ön Değerlendirme İçin Ana Hat……………………. 225
Tablo 7. Sorunları Değerlendirme Soruları………………… 226
Tablo 8. Hedefleri Belirlemede Performans, Koşullar ve Standartlar……………………………………………. 234
Tablo 9. Toplantılar Arasındaki Aktiviteler için Rehber……. 238
Tablo 10. Ailelerin Karşılaşabileceği Bazı Sorunlar…………. 263
Tablo 11. Ailenin Sosyal Tarihinin Alınmasında Keşfedilecek Alan-lar………………………………… 268
Tablo 12. Ailede Meydana Gelebilecek Krizler………………. 270
Tablo 13. Aile Değerlendirme Şeması………………………… 272
Tablo 14. Aile işlevselliğini Değerlendirme Soruları…………. 275
Tablo 15. Aile Yaşam Döngüsü, Yaşanan Sorunlar ve Döngüye Özgü Gö-revler……………………………. 278
Tablo 16. Bir Sosyal Sistem Olarak Küçük Grupları İnceleme Şe-ması……………………………………. 293
Tablo 17. Grup Çalışmasında Ele Alınması Planlanan Ko-nular……………………………………………….. 294
Tablo 18. Grup Üyesinin Kendisine İlişkin Değerlendirme Lis-tesi…………………………………………………. 324
Tablo 19. Oturumları Değerlendirme Ölçeği…………………. 325
Tablo 20. Grup Oturumları Sonrası Üye Değerlendirme So-ruları……………………………………………….. 325
Tablo 21. Grup Liderini Değerlendirme Soruları……………... 326
Tablo 22. İnsana Hizmet Örgütlerini Analiz Etme……………. 344

Tablo 23. Bir Sosyal Kurumu İnceleme Şeması……………... 348
Tablo 24. Müdahale Stratejisi Hazırlama Odaklarına Göre Sosyal Hizmet Uzmanlarının Yerine Getirmesi Geren Görev-ler………………………………………. 350
Tablo 25. Bürokraside Hayatta Kalabilmek İçin Yapılması Gereken-ler…………………………………………… 367
Tablo 26. Toplumun Güçlü Yönlerini ve Sorunlarını Anlama Odaklarına Göre Sosyal Hizmet Uzmanlarının Yerine Getirmesi Geren Görev-ler………………….. 379
Tablo 27. Toplumları Değerlendirme………………………….. 381
Tablo 28. Toplumla Sosyal Hizmet Modelleri ve Gerçekleştirmek İstenen Değişiklikler…………….. 400
Tablo 29. Toplumla Sosyal Hizmet Modelleri ve Değişim İçin Hedef Alınan Sistemler………………………… 400
Tablo 30. Toplumla Sosyal Hizmet Modelleri ve Birincil Yararlanıcılar………………………………………… 401
Tablo 31. Toplumla Sosyal Hizmet Modelleri ve İlgi Odakları 401
Tablo 32. Toplumla Sosyal Hizmet Modelleri ve Sosyal Hizmet Uzmanının Rolleri…………………………... 402


ŞEKİLLER LİSTESİ

No SN
Şekil 1. Sosyal Hizmet Uygulamasında Etik Sorunlar……… 114
Şekil 2. Etik Değerlendirme Aracı…………………………….. 120
Şekil 3. Etik Bir İkilemi Kavramsallaştır-ma…………………… 124
Şekil 4. Çevresi İçinde Birey Kavramsallaştırması 157
Şekil 5. Davranış Dinamikleri Değerlendirme Modeli……….. 169
Şekil 6. Sosyal Hizmet Uzmanı - Müracaatçı İlişkisinde Güçlendirme Unsurları…………………… 188
Şekil 7. Eleştirel Bilinçlilik Geliştirme…………………………. 189
Şekil 8. Uygulama Modelinin Unsurları………………………. 193
Şekil 9. Kurumsal Onay Temelinin Gücü…………………….. 194
Şekil 10. Değerlendirme Unsurları……………………………... 195
Şekil 11. Planlı Değişme Sürecinin Aşamaları………………... 211
Şekil 12. Tanışma/Bağlantı Kurma Aşamasının Alt Aşamaları 219
Şekil 13. Ön Değerlendirme/İnceleme Aşamasının Alt Aşamaları………………………………………………. 223
Şekil 14. Planlama Aşamasının Alt Aşamaları………………... 229
Şekil 15. Açık Sistem Modeli……………………………………. 362



 

 


               Bize Ulaşın

Google